Najważniejsze
- •ESA powołała 24‑miesięczny międzynarodowy zespół ds. choroby dekompresyjnej (DCS) w misjach eksploracyjnych poza niską orbitą okołoziemską, którego przewodniczącym został prof. Jacek Kot z GUMed.
- •Mandat „ESA Topical Team on Spaceflight Decompression Sickness for Exploration Missions” obejmuje analizę obecnej wiedzy, identyfikację luk badawczych oraz przygotowanie mapy drogowej badań, technologii prewencji i leczenia DCS.
- •Zespół ma charakter doradczo‑ekspercki: integruje wiedzę, wskazuje priorytety i formułuje rekomendacje, ale nie podejmuje bezpośrednich decyzji projektowych dotyczących misji, skafandrów czy sprzętu.
- •Choroba dekompresyjna jest jednym z kluczowych ryzyk medycznych w długotrwałych i częstych spacerach księżycowych i planetarnych, zwłaszcza przy ograniczonych możliwościach leczenia i braku szybkiej ewakuacji na Ziemię.
- •Efekty prac zespołu ESA (raporty, rekomendacje, roadmapa) mogą w kolejnych latach istotnie wpłynąć na kwalifikację astronautów, projektowanie skafandrów, śluz powietrznych oraz procedury EVA w misjach lat 30. i późniejszych.
ESA powołała 24‑miesięczny zespół ds. choroby dekompresyjnej, którego pracami pokieruje prof. Jacek Kot z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.
Europejska Agencja Kosmiczna powołała na 24 miesiące międzynarodowy zespół ekspertów ds. choroby dekompresyjnej w przyszłych misjach eksploracyjnych, którego przewodniczącym został prof. Jacek Kot z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego. Zespół ma opracować mapę drogową badań oraz wytyczne ograniczania ryzyka choroby dekompresyjnej podczas wyjść astronautów w przestrzeń kosmiczną w misjach księżycowych i planetarnych.
Nowo utworzony „ESA Topical Team on Spaceflight Decompression Sickness for Exploration Missions” będzie zajmował się problemem choroby dekompresyjnej w trakcie aktywności pozapojazdowych (EVA) w warunkach obniżonego ciśnienia. Mandat zespołu obejmuje analizę dotychczasowej wiedzy o DCS w lotach kosmicznych i medycynie hiperbarycznej, identyfikację luk badawczych oraz przegląd europejskiej infrastruktury hipobarycznej i hiperbarycznej. Eksperci mają przygotować mapę drogową badań oraz technologii prewencji i leczenia DCS na potrzeby eksploracji poza niską orbitą okołoziemską.
Mandat zespołu i rola prof. Jacka Kota
Przewodniczącym i koordynatorem prac został prof. Jacek Kot z Wydziału Nauk o Zdrowiu z Instytutem Medycyny Morskiej i Tropikalnej GUMed, kierujący Krajowym Ośrodkiem Medycyny Hiperbarycznej w Gdańsku. Uczelnia podkreśla, że nominacja, ogłoszona 13 maja 2026 r., zbiega się z obchodami 20‑lecia Wydziału Nauk o Zdrowiu. Prof. Kot, cytowany w materiałach prasowych, wskazuje chorobę dekompresyjną jako jedno z głównych ryzyk medycznych związanych ze spacerami księżycowymi, zwłaszcza przy częstych i długich EVA oraz przy ograniczonych możliwościach leczenia i dużej autonomii załogi.
W skład zespołu wchodzą przedstawiciele uczelni, instytutów badawczych i przemysłu z co najmniej 10 krajów: Polski, Belgii, Francji, Holandii, Czech, Grecji, Danii, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii i USA. Wśród wymienianych instytucji są m.in. Leiden University Medical Center, King’s College London, Aarhus University Hospital, Eindhoven University of Technology oraz TNO. Zespół ma organizować warsztaty i konsultacje eksperckie oraz przygotowywać wspólne wnioski projektowe do programów ESA.
Mandat Topical Team ma charakter doradczo‑ekspercki. Grupa ma integrować wiedzę, wskazywać priorytety badawcze i formułować rekomendacje, ale nie podejmuje decyzji projektowych dotyczących konkretnych misji, skafandrów czy sprzętu. ESA nie podaje w komunikatach budżetu zespołu; z doświadczeń innych Topical Teams wynika, że finansowanie obejmuje głównie koszty koordynacji, a większe środki trafiają później do projektów badawczych wyłonionych na podstawie rekomendacji takich grup.
Choroba dekompresyjna a przyszłe misje kosmiczne
Choroba dekompresyjna występuje, gdy przy szybkim spadku ciśnienia w organizmie tworzą się pęcherzyki gazu, klasycznie u nurków, pilotów i astronautów. Na ISS agencje kosmiczne ograniczają ryzyko przez długie procedury „pre‑breathe” w tlenie i konserwatywne profile ciśnienia, a ciężkie przypadki DCS należą do rzadkości. Planowane misje księżycowe i marsjańskie zakładają jednak znacznie częstsze i dłuższe wyjścia w skafandrach, bez możliwości szybkiej ewakuacji na Ziemię i z ograniczonym dostępem do pełnowymiarowych komór hiperbarycznych.
Zespół ESA ma zaproponować m.in. wytyczne dotyczące badań przesiewowych w kierunku przetrwałego otworu owalnego (PFO), procedur „pre‑breathe” oraz sposobów leczenia DCS w warunkach ograniczonych zasobów medycznych. Od ustaleń w sprawie PFO mogą zależeć przyszłe standardy kwalifikacji astronautów do spacerów kosmicznych. Efektem 24‑miesięcznych prac mają być raporty i roadmapa badań, które posłużą ESA do planowania programów naukowych i mogą w kolejnych latach przełożyć się na zmiany w projektowaniu skafandrów, śluz powietrznych oraz procedur EVA w misjach lat 30. i późniejszych.
Kluczowe zadania ESA Topical Team ds. choroby dekompresyjnej
Na podstawie mandatu „ESA Topical Team on Spaceflight Decompression Sickness for Exploration Missions” opisanego w artykule.
Porównanie ryzyka i możliwości postępowania w chorobie dekompresyjnej: ISS vs planowane misje księżycowe/marsjańskie
| Cecha | Międzynarodowa Stacja Kosmiczna (ISS) | Planowane misje księżycowe/marsjańskie |
|---|---|---|
| Częstość spacerów kosmicznych (EVA) | Ograniczona, planowane z wyprzedzeniem | Znacznie częstsze, kluczowy element misji eksploracyjnych |
| Czas trwania EVA | Z reguły kilka godzin | Często dłuższe, powtarzane przez wiele dni |
| Procedury pre‑breathe | Długie, konserwatywne protokoły w tlenie | Potrzeba optymalizacji pod kątem częstych i długich EVA |
| Możliwość ewakuacji na Ziemię | Stosunkowo szybka w porównaniu z misjami dalekiego zasięgu | Brak realnej możliwości szybkiej ewakuacji |
| Dostęp do komory hiperbarycznej | Ograniczony, ale możliwe wsparcie z Ziemi | Najczęściej brak pełnowymiarowej komory hiperbarycznej, konieczność improwizowanych rozwiązań |
| Ciężkie przypadki DCS | Bardzo rzadkie, dobrze monitorowane | Ryzyko potencjalnie wyższe z powodu profilu misji i ograniczeń medycznych |
Opracowanie na podstawie opisów ryzyka DCS w artykule.
Topical Team ESA vs zespół projektowy misji
ESA Topical Team ds. DCS
Zespół projektowy misji
Najczęstsze pytania
Czym jest choroba dekompresyjna (DCS) w kontekście lotów kosmicznych?▼
Dlaczego choroba dekompresyjna jest większym problemem w misjach księżycowych i marsjańskich niż na ISS?▼
Jakie konkretne zadania ma ESA Topical Team ds. choroby dekompresyjnej?▼
Czy decyzje zespołu wpłyną na kwalifikację astronautów do spacerów kosmicznych?▼
Kiedy można spodziewać się pierwszych praktycznych efektów prac zespołu?▼
Słownik pojęć
- Choroba dekompresyjna (DCS)
- Zespół objawów wynikający z powstawania i wzrostu pęcherzyków gazu w tkankach i krwi w następstwie zbyt szybkiego obniżenia ciśnienia otoczenia; dotyczy m.in. nurków, pilotów i astronautów.
- EVA (Extravehicular Activity)
- Aktywność pozapojazdowa astronautów, czyli wszelkie prace wykonywane poza statkiem kosmicznym lub stacją, zazwyczaj w skafandrze kosmicznym przy obniżonym ciśnieniu.
- Pre‑breathe
- Procedura oddychania czystym tlenem przed ekspozycją na niższe ciśnienie, mająca na celu usunięcie azotu z organizmu i redukcję ryzyka powstania pęcherzyków gazu.
- Medycyna hiperbaryczna
- Dział medycyny wykorzystujący zwiększone ciśnienie i oddychanie tlenem w komorach hiperbarycznych m.in. w leczeniu choroby dekompresyjnej, zatruć tlenkiem węgla i trudno gojących się ran.
- Przetrwały otwór owalny (PFO)
- Niewielkie połączenie między prawym a lewym przedsionkiem serca, które u części dorosłych nie ulega fizjologicznemu zamknięciu po urodzeniu; może sprzyjać przechodzeniu pęcherzyków gazu do krążenia tętniczego.
- Misje eksploracyjne poza LEO
- Loty kosmiczne wykraczające poza niską orbitę okołoziemską (LEO), obejmujące m.in. misje na Księżyc, Marsa i inne ciała Układu Słonecznego.
