Najważniejsze
- •Suplementacja probiotykami i synbiotykami obniża poziom kluczowych markerów zapalnych (IL-6, TNF-α, CRP) u chorych na RZS i stwardnienie rozsiane.
- •Efekt przeciwdziałania stanom zapalnym ma charakter pomocniczy i wymaga ciągłego stosowania – po odstawieniu probiotyków mikrobiom wraca do stanu wyjściowego.
- •Zanalizowane badania kliniczne obejmowały pacjentów przyjmujących dawki od 10^9 do 2x10^10 CFU przez okres od 8 do 12 tygodni.
- •Obecne dowody naukowe mają ograniczenia (małe próby badawcze, zróżnicowane szczepy), przez co konieczne są dalsze badania przed wprowadzeniem oficjalnych rekomendacji.
Doustna suplementacja probiotyków i synbiotyków obniża poziom kluczowych markerów stanu zapalnego u chorych na schorzenia autoimmunologiczne, takie jak reumatoidalne zapalenie stawów oraz stwardnienie rozsiane.
Doustna suplementacja probiotyków i synbiotyków obniża poziom kluczowych markerów stanu zapalnego u pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi. Dotyczy to m.in. osób cierpiących na reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) oraz stwardnienie rozsiane (SM). Takie wnioski płyną z metaanalizy 12 randomizowanych, kontrolowanych badań klinicznych, którą zespół pod kierownictwem Hsin-Yuan Fanga opublikował w czasopiśmie naukowym „Nutrients”.
Autorzy przeanalizowali dane 703 pacjentów zebrane z publikacji w bazach PubMed, EMBASE i Cochrane CENTRAL do 18 czerwca 2024 roku. Wykazali oni statystycznie istotne obniżenie markerów zapalnych w grupie przyjmującej probiotyki w porównaniu z grupą kontrolną. Średnia różnica dla interleukiny 6 (IL-6) wyniosła -0,83 (95-procentowy przedział ufności [95% CI]: od -1,30 do -0,37), dla czynnika martwicy nowotworu (TNF-α) -0,41 (95% CI: od -0,77 do -0,06), a dla białka C-reaktywnego (CRP) -0,71 (95% CI: od -1,18 do -0,23). W przypadku interleukiny 10 (IL-10) różnica ta osiągnęła wartość -0,30 (95% CI: od -0,61 do 0,00).
Znaczenie kliniczne i rola mikrobioty
Analiza podgrup wykazała wyraźniejsze obniżenie wskaźników IL-6, IL-1β i TNF-α u chorych na reumatoidalne zapalenie stawów oraz silniejszy spadek CRP u pacjentów ze stwardnieniem rozsianym. W analizowanych próbach pacjenci przyjmowali dawki od 1×10⁹ do 2×10¹⁰ CFU (jednostek tworzących kolonie) przez okres od 8 do 12 tygodni. Zespół badawczy sfinansował analizę z grantu szpitala Taichung Veterans General Hospital na Tajwanie i zadeklarował brak konfliktu interesów.
Schorzenia autoimmunologiczne dotykają od 5 do 10 procent globalnej populacji. Badania nad osiami jelito-stawy oraz jelito-mózg wiążą zaburzenia składu mikrobioty jelitowej z nasileniem ogólnoustrojowego stanu zapalnego. Należy jednak pamiętać, że suplementacja probiotykami pełni w tym procesie wyłącznie rolę pomocniczą. W przeciwieństwie do terapii biologicznych nie wywołuje ona natychmiastowej remisji klinicznej. Uzyskanie stabilnego efektu wymaga stałego przyjmowania preparatów, ponieważ po ich odstawieniu mikrobiota pacjenta szybko wraca do stanu wyjściowego.
Ograniczenia metodologiczne analizy
Autorzy opracowania wskazują również na ograniczenia zebranych danych. Niewielka próba badawcza, wynosząca średnio 58 osób na jedno badanie, uniemożliwia sformułowanie jednoznacznych wytycznych dla ogółu pacjentów. Dodatkowo badacze stosowali różne szczepy bakterii i dawki, a niektóre z uwzględnionych projektów cechowały się umiarkowanym lub wysokim ryzykiem błędu metodologicznego.
Analiza nie oceniała rzeczywistego nasilenia objawów klinicznych ani ryzyka rzadkich powikłań, takich jak sepsa u osób z głębokim niedoborem odporności. Z kolei spadek poziomu cytokiny IL-10 wymaga ostrożnej interpretacji ze względu na jej naturalny, przeciwzapalny charakter. Wprowadzenie oficjalnych rekomendacji lekarskich wymaga zatem przeprowadzenia dalszych, długoterminowych badań klinicznych o wysokiej wiarygodności.
Wpływ suplementacji probiotykami na markery stanu zapalnego (średnia różnica w porównaniu z grupą kontrolną)
| Marker zapalny | Średnia różnica (Mean Difference) | 95% Przedział Ufności (95% CI) | Główne efekty w analizie podgrup |
|---|---|---|---|
| Interleukina 6 (IL-6) | -0,83 | od -1,30 do -0,37 | Większe obniżenie u chorych na RZS |
| Czynnik martwicy nowotworu (TNF-α) | -0,41 | od -0,77 do -0,06 | Większe obniżenie u chorych na RZS |
| Białko C-reaktywne (CRP) | -0,71 | od -1,18 do -0,23 | Większe obniżenie u chorych na stwardnienie rozsiane |
| Interleukina 10 (IL-10) | -0,30 | od -0,61 do -0,00 | Wymaga ostrożnej interpretacji (cytokina przeciwzapalna) |
Metaanaliza Hsin-Yuan Fang i wsp., „Nutrients” 2024
Mechanizm i charakterystyka działania probiotykoterapii w chorobach autoimmunologicznych
Opracowanie własne na podstawie metaanalizy w „Nutrients”
Słownik pojęć
- Probiotyki
- Żywe drobnoustroje, które podawane w odpowiednich ilościach wywierają korzystny wpływ na zdrowie gospodarza.
- Synbiotyki
- Preparaty łączące w sobie probiotyk (żywe bakterie) oraz prebiotyk (składnik ułatwiający ich namnażanie, np. błonnik).
- Oś jelito-mózg / jelito-stawy
- Dwukierunkowy system komunikacji biochemicznej pomiędzy przewodem pokarmowym a układem nerwowym lub stawowym, w którym ważną rolę odgrywają bakterie jelitowe.
- CRP (Białko C-reaktywne)
- Białko ostrej fazy, którego stężenie we krwi wzrasta w odpowiedzi na toczący się w organizmie stan zapalny.
- Cytokiny
- Białka wydzielane przez komórki układu odpornościowego, które wpływają na interakcje między komórkami oraz regulują odpowiedź zapalną (np. IL-6, TNF-α, IL-10).
- CFU
- Jednostka tworząca kolonię (Colony Forming Unit) – miara określająca liczbę żywych komórek bakterii w porcji preparatu.
