Najważniejsze
- •W metaanalizie 139 randomizowanych badań z udziałem 9644 pacjentów ortezy kolanowe, hydroterapia i ćwiczenia należały do najlepiej ocenianych metod nielekowych w chorobie zwyrodnieniowej kolana.
- •Ortezy miały najwyższe prawdopodobieństwo poprawy bólu, funkcji i sztywności według skali WOMAC, a hydroterapia najlepiej wypadała dla całkowitego wyniku WOMAC i bólu w spoczynku.
- •Ćwiczenia przynosiły powtarzalną poprawę bólu i sprawności, ale badanie nie dowodzi, że którakolwiek z tych metod jest lepsza od leków przeciwzapalnych.
- •Wyniki należy interpretować ostrożnie, ponieważ badania różniły się protokołami terapii, czasem trwania, zaawansowaniem choroby i jakością metodologiczną.
- •Opisane metody łagodzą objawy i wspierają funkcjonowanie; nie cofają zmian strukturalnych w stawie i powinny być dobierane indywidualnie w ramach kompleksowego leczenia.
Metaanaliza 139 badań wskazuje, że ortezy, hydroterapia i ćwiczenia należą do najskuteczniejszych nielekowych metod łagodzenia objawów choroby zwyrodnieniowej kolana.
Co oceniono w metaanalizie choroby zwyrodnieniowej kolana?
Na podstawie metaanalizy Chen i wsp., PLOS ONE, 2025.
Registration and reporting characteristics of trials investigating exercise therapy following total knee arthroplasty: a systematic review.
Acta orthopaedica
Chińscy naukowcy przeanalizowali 139 randomizowanych badań kontrolowanych z udziałem 9644 pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „PLOS One”. Metaanaliza wykazała, że ortezy, hydroterapia i ćwiczenia fizyczne należą do najskuteczniejszych nielekowych metod łagodzenia bólu oraz poprawy funkcji stawu.
Najskuteczniejsze metody terapii
Badacze porównali 12 sposobów terapii. W analizie uwzględnili między innymi ortezy kolanowe, ćwiczenia, hydroterapię, wkładki z bocznym podparciem, taping kinezjologiczny, elektrostymulację, laseroterapię, terapię falą uderzeniową, diatermię krótkofalową i ultradźwięki. Zastosowali metaanalizę sieciową, która pozwala porównywać wyniki metod ocenianych w różnych badaniach. Obliczenia wykonano z użyciem programu Stata 17.0.
Ortezy miały najwyższe prawdopodobieństwo zapewnienia najlepszego wyniku w zakresie bólu, funkcji i sztywności ocenianych za pomocą skali WOMAC. Hydroterapia wypadła najlepiej pod względem łącznego wyniku WOMAC oraz bólu w spoczynku. Ćwiczenia przynosiły powtarzalną poprawę w zakresie bólu i sprawności. Metody wykorzystujące ultradźwięki zajmowały natomiast najniższe pozycje w ocenach bólu i funkcji, a diatermia krótkofalowa dawała najsłabszy wynik w zakresie całkowitego wyniku WOMAC.
Ograniczenia analizy
Autorzy zaznaczyli, że wyniki należy interpretować ostrożnie. Poszczególne badania różniły się czasem trwania terapii, stopniem zaawansowania choroby, liczebnością grup oraz jakością metodologiczną. Słabszy wynik ultradźwięków może również wynikać z różnic w protokołach ich stosowania. Publikacja nie analizowała kosztów terapii, dlatego nie pozwala stwierdzić, że opisane metody są tańsze od innych form leczenia.
Ćwiczenia i fizjoterapia od lat należą do metod leczenia pierwszego rzutu w chorobie zwyrodnieniowej kolana, między innymi zgodnie z zaleceniami ACR/AF. Analiza dotyczyła poprawy objawów, a nie cofnięcia zmian strukturalnych w stawie. Nie porównywała również bezpośrednio terapii nielekowych z lekami przeciwzapalnymi. Jej wyniki nie potwierdzają więc tezy, że ortezy, hydroterapia lub ćwiczenia „pokonują leki”.
W praktyce wyniki analizy mogą pomóc lekarzom i fizjoterapeutom lepiej dobierać elementy kompleksowej terapii do potrzeb pacjenta.
Jak różnią się najlepiej oceniane metody nielekowe?
Ortezy kolanowe
Hydroterapia
Ćwiczenia fizyczne
Najwyżej oceniane metody w poszczególnych obszarach oceny
| Obszar oceny | Metoda z najwyższym prawdopodobieństwem najlepszego wyniku | Najsłabiej oceniana metoda według artykułu |
|---|---|---|
| Ból WOMAC | Orteza kolanowa | Ultradźwięki |
| Funkcja WOMAC | Orteza kolanowa | Ultradźwięki |
| Sztywność WOMAC | Orteza kolanowa | — |
| Całkowity wynik WOMAC | Hydroterapia | Diatermia krótkofalowa |
| Ból w spoczynku (VAS) | Hydroterapia | — |
| Ból podczas aktywności (VAS) | Orteza kolanowa | Ultradźwięki |
Na podstawie: Chen X, Fan Y, Tu H, Luo Y. PLOS ONE. 2025;20(6):e0324864.
Słownik pojęć
- Choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego
- Przewlekła choroba, w której dochodzi do uszkodzenia i przebudowy struktur stawu, co może powodować ból, sztywność oraz ograniczenie sprawności.
- Metaanaliza sieciowa
- Metoda statystyczna pozwalająca porównywać wiele terapii jednocześnie, także wtedy, gdy nie były one bezpośrednio zestawiane w tych samych badaniach.
- Randomizowane badanie kontrolowane (RCT)
- Badanie, w którym uczestnicy są losowo przydzielani do grup, aby możliwie wiarygodnie ocenić działanie interwencji.
- Skala WOMAC
- Kwestionariusz oceniający ból, sztywność i funkcję u osób z chorobami stawów, w tym z chorobą zwyrodnieniową kolana.
- Skala VAS
- Wzrokowa skala analogowa służąca do oceny nasilenia bólu, zwykle na odcinku od braku bólu do bólu nie do zniesienia.
- Hydroterapia
- Ćwiczenia lub zabiegi prowadzone w środowisku wodnym; wypór wody może zmniejszać obciążenie stawów podczas ruchu.
