ONZ: Szwecja naruszyła prawo do życia deportowanego dziecka

Komitet Praw Człowieka ONZ ogłosił 27 kwietnia 2026 roku, że Szwecja naruszyła prawo do życia E.B., niepełnosprawnego obywatela Albanii, deportując go dwukrotnie do kraju pochodzenia bez zapewnienia dostępu do niezbędnej opieki medycznej. Decyzję w sprawie, datowaną na 30 marca 2026 roku, Komitet opublikował po rozpatrzeniu skargi mężczyzny, który obecnie ma 21 lat. E.B. i jego rodzina przybyli do Szwecji w 2012 roku, szukając ochrony i specjalistycznego leczenia. U chłopca zdiagnozowano autyzm, poważne zaburzenie rozwoju intelektualnego, spastyczne diplegiczne porażenie mózgowe, wodogłowie oraz epilepsję. Pomimo wieloletnich starań o azyl i zezwolenie na pobyt szwedzkie władze deportowały rodzinę do Albanii w 2016 roku, gdy E.B. miał 10 lat, a następnie ponownie w 2019 roku, gdy miał 14 lat. Po pierwszej deportacji rodzina szybko wróciła do Szwecji bez uregulowanego statusu, aby zapewnić chłopcu kontynuację terapii. Komitet wskazał, że w toku krajowych postępowań migracyjnych szwedzkie władze nie zweryfikowały w sposób wystarczający przedłożonych zaświadczeń lekarskich. Dokumenty te potwierdzały, że E.B. zależy od sprawnie działającej zastawki (shuntu) i regularnej opieki specjalistycznej, a brak takiej opieki stanowi bezpośrednie zagrożenie dla jego życia oraz że niezbędne świadczenia nie były dostępne w Albanii. W skardze do ONZ E.B. opisał, że po deportacji w 2016 roku szpital w Tiranie odmówił jego leczenia z powodu zbyt złożonych potrzeb zdrowotnych. Po ponownym wydaleniu w 2019 roku miał polegać na lekach przeciwpadaczkowych wysyłanych z Polski przez organizację pozarządową. Zdaniem Komitetu oznaczało to realne ryzyko nieodwracalnej szkody dla jego zdrowia i życia. „Zanim państwo zdeportuje dziecko z poważnymi i złożonymi niepełnosprawnościami oraz zagrażającymi życiu schorzeniami, musi przeprowadzić rygorystyczną, zindywidualizowaną ocenę i upewnić się, że kluczowe leczenie i leki będą faktycznie dostępne w kraju przyjmującym” – powiedziała w oświadczeniu wiceprzewodnicząca Komitetu Wafaa Bassim. Komitet przypomniał, że państwa nie mogą deportować ani w inny sposób usuwać osoby, jeśli istnieją poważne podstawy, by sądzić, że w kraju docelowym grozi jej realne ryzyko nieodwracalnej szkody. Organ ONZ stwierdził, że nieweryfikowanie przez szwedzkie władze dostępu E.B. do zasadniczego leczenia i leków w Albanii naraziło go na takie ryzyko, naruszając jego prawo do życia oraz prawo do wolności od tortur i okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania. Komitet podkreślił także, że osoby z niepełnosprawnościami wymagają szczególnych środków ochrony, a dobro dziecka powinno być jednym z naczelnych kryteriów w decyzjach dotyczących małoletnich. Komitet zwrócił się do Szwecji o ponowne rozpatrzenie wniosków E.B. o azyl lub zezwolenie na pobyt – zgodnie z zobowiązaniami wynikającymi z Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych – oraz o przyznanie mu odpowiedniego odszkodowania. ONZ podała, że mężczyzna ponownie przebywa w Szwecji i stoi przed kolejnym nakazem deportacji. Komitet Praw Człowieka nie ma formalnych instrumentów, by zmusić państwa do realizacji swoich zaleceń, ale jego decyzje wywierają znaczącą presję międzynarodową. W praktyce orzeczenie może skłonić szwedzkie władze do zmian w procedurach deportacyjnych wobec osób z ciężkimi niepełnosprawnościami, w tym do dokładniejszej oceny dostępności opieki zdrowotnej w krajach, do których kierowane są decyzje o wydaleniu.