Najważniejsze
- •Naukowcy z Scripps Research opracowali eksperymentalną szczepionkę przeciw fentanylowi, która w testach na myszach zmniejszała ilość leku docierającego do mózgu.
- •Preparat pobudzał układ odpornościowy do wytwarzania przeciwciał także przeciwko groźnym pochodnym fentanylu, takim jak karfentanyl, acetylfentanyl i furanylfentanyl.
- •Szczepionka nie wykazywała reakcji z opioidami stosowanymi w medycynie, m.in. morfiną i oksykodonem, co może być ważne dla jej przyszłego bezpieczeństwa.
- •U zaszczepionych myszy po podaniu fentanylu nie obserwowano ciężkich zaburzeń oddychania, a stężenie substancji w mózgu było o około 70% niższe niż w grupie kontrolnej.
- •Badanie jest na wczesnym etapie i do potwierdzenia skuteczności oraz bezpieczeństwa u ludzi potrzebne są badania kliniczne.
Naukowcy ze Scripps Research Institute opracowali eksperymentalną szczepionkę, która w testach na myszach chroniła przed fentanylem i jego nielegalnymi pochodnymi.
Naukowcy ze Scripps Research Institute w USA opracowali eksperymentalną szczepionkę, która w testach na myszach wykazała zdolność ochrony przed fentanylem oraz kilkoma jego nielegalnymi pochodnymi. Wyniki badań opisano 11 maja 2026 roku w czasopiśmie „Journal of Medicinal Chemistry”.
Preparat ma działać inaczej niż klasyczne antidota. Badacze podali myszom szczepionkę w czterech dawkach, aby „nauczyć” układ odpornościowy wytwarzania przeciwciał rozpoznających fentanyl we krwi. Takie przeciwciała mają wiązać substancję jeszcze przed dotarciem do mózgu. W testach zwierzęta wytworzyły odpowiedź immunologiczną także przeciwko karfentanylowi, acetylfentanylowi i furanylfentanylowi.
Istotne jest również to, że przeciwciała nie reagowały z opioidami stosowanymi w medycynie, takimi jak morfina czy oksykodon. Po ośmiu tygodniach od szczepienia gryzoniom podano fentanyl. U zaszczepionych myszy nie wystąpiły ciężkie zaburzenia oddychania, a ilość substancji docierającej do mózgu była o około 70 procent niższa niż w grupie kontrolnej.
Autorzy badania podkreślają, że ich celem było stworzenie preparatu szerzej działającego na całą grupę związków fentanylowych, a nie tylko na jedną cząsteczkę. To ważne, bo na czarnym rynku pojawiają się kolejne syntetyczne pochodne, które omijają wcześniejsze strategie terapeutyczne. Prof. Kim Janda ze Scripps Research ocenił, że takie podejście może pozwolić wyprzedzić producentów i handlarzy tych substancji.
Fentanyl należy do najsilniejszych opioidów. W USA wraz z jego pochodnymi odpowiada za dziesiątki tysięcy zgonów rocznie. Przy zbyt dużej dawce może szybko zahamować oddychanie i doprowadzić do śmierci. Kryzys fentanylowy od lat obciąża amerykański system ochrony zdrowia i napędza poszukiwania nowych metod zapobiegania przedawkowaniom.
Badanie pozostaje jednak na wczesnym etapie. Autorzy zaznaczają, że potrzebne są badania kliniczne, które potwierdzą bezpieczeństwo i skuteczność szczepionki u ludzi. Jeśli kolejne etapy zakończą się powodzeniem, preparat mógłby znaleźć zastosowanie w leczeniu uzależnień oraz w ochronie osób szczególnie narażonych na kontakt z fentanylem.
Słownik pojęć
- fentanyl
- Bardzo silny syntetyczny opioid stosowany w medycynie przeciwbólowo, ale także często odpowiedzialny za przedawkowania i zgony w kryzysie opioidowym.
- karfentanyl
- Niezwykle silna pochodna fentanylu, uznawana za szczególnie niebezpieczną ze względu na dużą moc działania.
- acetylfentanyl
- Syntetyczna pochodna fentanylu pojawiająca się na nielegalnym rynku narkotyków.
- furanylfentanyl
- Kolejna nielegalna pochodna fentanylu, powiązana z ryzykiem ciężkich zatruć i zgonów.
- przeciwciała
- Białka układu odpornościowego, które rozpoznają i wiążą określone cząsteczki, pomagając neutralizować zagrożenie.
- badanie przedkliniczne
- Etap badań prowadzony przed udziałem ludzi, zwykle na komórkach lub zwierzętach, służący ocenie bezpieczeństwa i skuteczności.
