Najważniejsze
- •Badanie poziomu lipoproteiny(a) [Lp(a)] pozwala ocenić genetycznie uwarunkowane ryzyko zawału serca i udaru mózgu.
- •Poziom Lp(a) jest zdeterminowany genetycznie – dieta i aktywność fizyczna nie mają wpływu na jego stężenie.
- •Nawet 20-30% populacji (do 2 miliardów ludzi na świecie) może mieć podwyższony poziom tej cząsteczki.
- •Rekomenduje się wykonanie testu z krwi przynajmniej raz w życiu każdego dorosłego człowieka.
- •W Polsce badanie nie jest refundowane przez lekarza POZ, a koszt wykonania go prywatnie wynosi około 50–90 zł.
Niemieccy interniści i lipidolodzy zalecili w sierpniu 2026 roku wykonywanie jednorazowego badania krwi u każdego dorosłego w celu oznaczenia poziomu lipoproteiny (a). Pozwoli to na lepszą ocenę ryzyka zawału serca i udaru mózgu.
Lipoproteina(a) w liczbach
Dane na podstawie rekomendacji DGFL oraz ESC/PTK
Niemieccy specjaliści chorób wewnętrznych i lipidolodzy zalecili w sierpniu 2026 roku wykonywanie u każdego dorosłego jednorazowego badania krwi w celu oznaczenia stężenia lipoproteiny (a) [Lp(a)]. Pozwoli to na dokładniejszą ocenę ryzyka zawału serca oraz udaru mózgu. Podwyższony poziom tej uwarunkowanej genetycznie cząsteczki dotyczy od 20 do 30 procent populacji.
Czynniki genetyczne i normy diagnostyczne
Stężenie lipoproteiny (a) we krwi zależy od czynników genetycznych. Pacjenci nie mogą go zmodyfikować za pomocą diety ani aktywności fizycznej. Dr Anja Vogt z Niemieckiego Towarzystwa Walki z Zaburzeniami Metabolizmu Tłuszczów i Ich Następstwami (DGFL) oraz dr Norbert Smetak ze Związku Zawodowego Niemieckich Internistów (BDI) wskazują, że nadmiar Lp(a) sprzyja odkładaniu się złogów w naczyniach krwionośnych oraz utrudnia rozpuszczanie skrzepów. Prawidłowe stężenie tej cząsteczki wynosi poniżej 30 mg/dl (75 nmol/l). Przedział od 30 do 50 mg/dl (75–105 nmol/l) oznacza umiarkowane ryzyko, natomiast stężenie powyżej 180 mg/dl (430 nmol/l) wiąże się z bardzo wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym. Wyników podawanych w mg/dl oraz nmol/l nie można bezpośrednio przeliczać ze względu na różnice w masie cząsteczek u poszczególnych pacjentów.
Dostępność badań i perspektywy terapeutyczne
Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne (ESC) oraz Polskie Towarzystwo Kardiologiczne (PTK) również rekomendują oznaczenie poziomu Lp(a) przynajmniej raz w życiu. Na świecie podwyższone stężenie tej cząsteczki dotyczy od 1,5 do 2 miliardów ludzi. Obecnie jedyną mechaniczną metodą usuwania Lp(a) z krwioobiegu pozostaje afereza lipidowa, którą należy powtarzać co 1–2 tygodnie. W Polsce badanie to nie wchodzi w skład koszyka świadczeń gwarantowanych lekarza POZ. Pacjent może wykonać je bezpłatnie wyłącznie na skierowanie od specjalisty lub opłacić je prywatnie, co kosztuje około 50–90 złotych. Równolegle w trzeciej fazie badań klinicznych znajdują się pierwsze leki oparte na technologii RNA, które obniżają poziom Lp(a), takie jak pelacarsen koncernu Novartis oraz olpasiran firmy Amgen.
Wdrożenie powszechnych badań przesiewowych budzi jednak kontrowersje. Brytyjski instytut NICE sugeruje ograniczenie testów wyłącznie do osób z grup ryzyka. Ma to zapobiec nadmiernej medykalizacji i niepokojowi pacjentów wobec braku powszechnie dostępnej farmakoterapii. W przypadku wykrycia wysokiego stężenia Lp(a) lekarze zalecają przede wszystkim ścisłą kontrolę pozostałych czynników ryzyka, w tym poziomu cholesterolu LDL, ciśnienia tętniczego oraz zaprzestanie palenia tytoniu.
Interpretacja wyników stężenia lipoproteiny(a) i powiązane ryzyko sercowo-naczyniowe
| Stężenie w mg/dl | Stężenie w nmol/l | Poziom ryzyka sercowo-naczyniowego |
|---|---|---|
| Poniżej 30 mg/dl | Poniżej 75 nmol/l | Prawidłowy (Niskie ryzyko) |
| 30 – 50 mg/dl | 75 – 105 nmol/l | Umiarkowane ryzyko |
| Powyżej 50 mg/dl | Powyżej 105 nmol/l | Podwyższone ryzyko (grupa ryzyka) |
| Powyżej 180 mg/dl | Powyżej 430 nmol/l | Bardzo wysokie ryzyko |
Uwaga: Wartości w mg/dl oraz nmol/l nie mogą być bezpośrednio przeliczane ze względu na różnice w masie cząsteczkowej izoform apolipoproteiny(a) u poszczególnych osób.
Słownik pojęć
- Lipoproteina(a) [Lp(a)]
- Lipoproteina o strukturze zbliżonej do LDL (złego cholesterolu), dodatkowo zawierająca specyficzne białko – apolipoproteinę(a). Jej wysoki poziom we krwi jest silnym, genetycznym czynnikiem ryzyka chorób układu krążenia.
- Afereza lipidowa
- Zabieg pozaustrojowego oczyszczania krwi z lipidów i lipoprotein (w tym cholesterolu LDL oraz Lp(a)), przypominający dializę. Stosowany w ciężkich przypadkach zaburzeń lipidowych.
- Leki oparte na technologii RNA
- Nowoczesne terapie celowane wykorzystujące cząsteczki kwasu rybonukleinowego do blokowania ekspresji genów odpowiedzialnych za syntezę chorobotwórczych białek (np. apolipoproteiny(a)).
- Choroba tętnic obwodowych (pAVK)
- Pozanaczyniowe zwężenie tętnic kończyn dolnych (najczęściej z powodu miażdżycy), prowadzące do niedokrwienia nóg i bólów podczas chodzenia.
