Najważniejsze
- •NHS England uruchamia pilotażowy program bezpłatnych, 7-minutowych testów cholesterolu w 100 aptekach w Anglii.
- •Program jest skierowany do osób w wieku 40-84 lata, które nie badały krwi w ciągu ostatniego roku (z wyłączeniem kobiet w ciąży).
- •W przypadku wykrycia nieprawidłowości, farmaceuci będą mogli udzielić porady lub bezpośrednio przepisać statyny.
- •Inicjatywa jest częścią rządowej strategii „Shift Left”, mającej na celu odciążenie lekarzy POZ i przeniesienie diagnostyki do aptek.
- •Wdrożenie budzi jednak kontrowersje związane z bezpieczeństwem ordynacji leków bez pełnego wglądu w historię choroby pacjenta.
Brytyjska publiczna służba zdrowia (NHS England) ogłosiła uruchomienie jesienią 2026 roku programu bezpłatnych, siedmiominutowych testów poziomu cholesterolu w 100 aptekach w Anglii.
NHS England ogłosiła uruchomienie jesienią 2026 roku programu bezpłatnych, siedmiominutowych testów poziomu cholesterolu z krwi pobranej z palca w 100 aptekach w Anglii. Nowa inicjatywa ma na celu wcześniejsze wykrywanie zagrożeń sercowo-naczyniowych oraz obniżenie liczby zgonów z powodu zawałów serca i udarów mózgu o 25 proc. w ciągu dekady. Obecnie rocznie z tych przyczyn w Wielkiej Brytanii umiera około 170 tys. osób.
Pilotaż potrwa sześć miesięcy i obejmie osoby w wieku od 40 do 84 lat, które nie wykonywały badania krwi w ciągu ostatniego roku. Z testów wykluczono kobiety w ciąży. Samo badanie jest proste: polega na pobraniu kropli krwi z opuszka palca za pomocą lancetu. Pacjent otrzyma wynik drogą e-mailową po siedmiu minutach od pobrania. W przypadku wykrycia nieprawidłowości przeszkoleni farmaceuci udzielą porady profilaktycznej lub przepiszą statyny. David Webb, główny farmaceuta Anglii, ocenił, że apteki mogą stanowić pierwszą linię obrony przed chorobami układu krążenia.
Wyniki badań pilotażowych
Założenia inicjatywy zaprezentowano podczas kongresu Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego w Monachium. Program opiera się na wcześniejszym projekcie pilotażowym przeprowadzonym przez Barts Health NHS Trust w Londynie. W grupie 2500 pacjentów wysokie ryzyko zawału lub udaru w perspektywie dziesięcioletniej wykryto u 19 proc. badanych. Spośród nich 88 osób rozpoczęło terapię statynami, natomiast pozostałym udzielono porad zdrowotnych lub skierowano ich na dalszą diagnostykę. Minister zdrowia Alison McGovern poparła wdrożenie programu, wskazując na potrzebę odciążenia placówek publicznej służby zdrowia.
Faza wdrożeniowa obejmie około 1 proc. z ponad 10 tys. aptek w Anglii. Inicjatywa stanowi element rządowej strategii modernizacji ochrony zdrowia „Shift Left”. Zakłada ona przenoszenie diagnostyki oraz ordynowania niektórych leków z przeciążonych przychodni lekarzy rodzinnych do aptek. Zmiany te zbiegają się z ponownym wzrostem liczby zgonów z przyczyn sercowo-naczyniowych po pandemii COVID-19. Niektóre źródła szacują, że podwyższony poziom cholesterolu dotyczy 60 proc. dorosłych w Anglii, jednak danych tych nie potwierdzają dotychczas oficjalne badania epidemiologiczne.
Wątpliwości i wyzwania
Nowy model opieki budzi jednak pytania dotyczące bezpieczeństwa ordynowania leków w sytuacji, gdy farmaceuci nie mają dostępu do pełnej historii choroby pacjenta. Stowarzyszenia lekarzy pierwszego kontaktu nie przedstawiły dotychczas oficjalnego stanowiska w tej sprawie. Autorzy projektu nie udostępnili również danych porównujących dokładność szybkich testów paskowych z laboratoryjnym badaniem krwi żylnej. Ponadto NHS England nie podała dokładnej daty startu programu, szacowanych kosztów wdrożenia ani sposobu finansowania pracy farmaceutów.
Przebieg szybkiego testu cholesterolu w aptece
Opis procedury według programu pilotażowego NHS England
Wyniki pilotażu programu testów cholesterolu w Londynie (Barts Health NHS Trust)
| Parametr badawczy | Wartość / Wynik |
|---|---|
| Wielkość grupy pilotażowej | 2500 pacjentów |
| Wykryte wysokie ryzyko zawału/udaru (w ciągu 10 lat) | 19% badanych (ok. 475 osób) |
| Liczba pacjentów, którzy rozpoczęli przyjmowanie statyn | 88 osób |
| Pozostali pacjenci z grupy ryzyka | Skierowani na leczenie lub udzielono porad lifestyle'owych |
Dane na podstawie kongresu Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego w Monachium
Słownik pojęć
- Statyny
- Grupa leków obniżających poziom cholesterolu we krwi poprzez hamowanie enzymu odpowiedzialnego za jego produkcję w wątrobie. Stosowane w profilaktyce chorób układu krążenia.
- Shift Left
- Koncepcja w organizacji ochrony zdrowia polegająca na przesunięciu ciężaru opieki medycznej, diagnostyki i ordynacji leków z wyspecjalizowanych szpitali oraz przychodni POZ (lekarzy rodzinnych) bliżej pacjenta – m.in. do aptek społecznych.
- NHS England (National Health Service)
- Państwowy system opieki zdrowotnej w Wielkiej Brytanii, finansowany z budżetu państwa, zapewniający bezpłatną opiekę medyczną mieszkańcom Anglii.
- Szybki test z nakłucia palca (Point-of-Care Testing)
- Metoda diagnostyczna polegająca na analizie parametrów biologicznych (np. poziomu glukozy, cholesterolu) z małej próbki krwi kapilarnej pobranej poprzez nakłucie skóry palca, zazwyczaj dająca szybki wynik na miejscu.
