Najważniejsze
- •Badania wykazują, że od 80 do 88% pacjentów w stanie terminalnym doświadcza zorganizowanych wizji lub snów przedśmiertnych.
- •Wizje te mają zazwyczaj charakter kojący, a pacjenci najczęściej widzą w nich swoich zmarłych bliskich.
- •U pacjentów po zatrzymaniu akcji serca zaobserwowano nagły wzrost aktywności fal gamma w mózgu, co może odpowiadać za te doświadczenia.
- •Naukowe wyjaśnienia obejmują reakcję obronną mózgu na niedotlenienie (hipoksję) oraz potencjalny wpływ silnych leków przeciwbólowych.
- •Wizje przedśmiertne różnią się od majaczenia (delirium) spójnością narracyjną i brakiem wywoływania lęku u chorych.
Badania kliniczne dr. Christophera Kerra oraz analizy zespołu prof. Jimo Borjigin wykazały, że procesowi umierania towarzyszą ustrukturyzowane wizje i mierzalny wzrost aktywności mózgu.
Badania kliniczne dr. Christophera Kerra z Hospice Buffalo oraz analizy neurologiczne zespołu prof. Jimo Borjigin z University of Michigan opisują zjawisko zorganizowanych wizji przedśmiertnych oraz nagłego wzrostu aktywności elektrycznej mózgu u pacjentów w stanie terminalnym. Publikacje te wskazują, że umieraniu towarzyszą zarówno mierzalne procesy neurobiologiczne, jak i ustrukturyzowane doświadczenia psychiczne.
Dr Christopher Kerr, dyrektor medyczny Hospice Buffalo, opublikował w „Journal of Palliative Medicine” badania wykazujące, że od 80 do 88 proc. pacjentów objętych opieką paliatywną doświadcza przed śmiercią co najmniej jednej zorganizowanej wizji lub snu. Chorzy najczęściej widzą w nich zmarłych bliskich, co przynosi im emocjonalne ukojenie. Prelekcja dr. Kerra przybliżająca te obserwacje zdobyła w internecie ponad pięć milionów wyświetleń.
Z kolei zespół prof. Jimo Borjigin z University of Michigan opublikował w czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences” analizy wykazujące zsynchronizowany wzrost aktywności elektrycznej mózgu w paśmie fal gamma po zatrzymaniu akcji serca. Badanie to miało charakter pilotażowy i objęło zapis EEG czterech pacjentów w śpiączce po odłączeniu aparatury podtrzymującej życie – wzrost aktywności wspomnianych fal odnotowano u dwóch z nich.
W medycynie paliatywnej wizje przedśmiertne odróżnia się od majaczenia, ponieważ cechują się one spójnością narracyjną i nie wywołują lęku u chorych. Główna hipoteza neurobiologiczna tłumaczy nagły wzrost aktywności elektrycznej reakcją obronną mózgu na gwałtowny spadek poziomu tlenu. Hipoksja powoduje tymczasową depolaryzację neuronów i wywołuje silną synchronizację w obszarach odpowiedzialnych za pamięć oraz integrację sensoryczną.
Część neurologów i farmakologów tonuje jednak te wnioski. Wskazują oni, że wizje mogą być efektem ubocznym działania silnych leków opioidowych podawanych chorym pod koniec życia. Ponadto dotychczasowe analizy koncentrują się na kojącym aspekcie tych przeżyć, pomijając chorych doświadczających wizji wywołujących stres i lęk. Dalsze badania nad tymi mechanizmami mogą pomóc w lepszym dostosowaniu opieki paliatywnej do potrzeb pacjentów w stanie terminalnym.
Różnice między wizjami przedśmiertnymi a majaczeniem (delirium)
Wizje przedśmiertne (ELDVs)
Majaczenie (Delirium)
Neurobiologiczny mechanizm wizji przedśmiertnych
Opracowanie na podstawie badań zespołu prof. Jimo Borjigin (University of Michigan)
Słownik pojęć
- Hipoksja (niedotlenienie)
- Stan niedoboru tlenu w tkankach w stosunku do ich zapotrzebowania, prowadzący do zaburzeń funkcjonowania organizmu, w tym mózgu.
- Fale gamma
- Mózgowe fale elektromagnetyczne o najwyższej częstotliwości (zazwyczaj powyżej 30 Hz), powiązane z procesami myślowymi, pamięcią, koncentracją oraz integracją sensoryczną.
- Medycyna paliatywna (opieka palatywna)
- Gałąź medycyny skoncentrowana na poprawie jakości życia pacjentów z poważnymi, nieuleczalnymi chorobami, skupiająca się na łagodzeniu bólu i innych objawów somatycznych oraz psychicznych.
- EEG
- Elektroencefalografia; nieinwazyjna metoda diagnostyczna służąca do badania aktywności elektrycznej mózgu za pomocą elektrod umieszczonych na skórze głowy.
- Majaczenie (delirium)
- Ostra i przemijająca niewydolność czynności mózgu charakteryzująca się zaburzeniami świadomości, uwagi, percepcji i logicznego myślenia, często o nagłym początku.
