Najważniejsze
- •Badania naukowców z UMW wykazały, że nanoplastiki polistyrenowe przenikają do wnętrza ludzkich komórek odpornościowych (PBMC).
- •Obecność nanoplastików zaburza metabolizm komórkowy, prowadząc do spadku produkcji ATP i upośledzenia pracy mitochondriów.
- •Komórki odpornościowe pod wpływem nanoplastików przełączają się w tryb przetrwania, zaniedbując swoje główne funkcje immunologiczne.
- •Badanie miało charakter in vitro; konieczne są dalsze analizy, aby zrozumieć wpływ nanoplastików na organizm człowieka w warunkach rzeczywistych.
Naukowcy z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu wykazali, że nanoplastiki polistyrenowe przenikają do ludzkich komórek odpornościowych i już po godzinie wywołują w nich poważne zaburzenia metaboliczne.
Zespół badawczy pod kierownictwem prof. Marka Jutela oraz dr hab. Magdaleny Zemelki-Wiącek z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu przeanalizował wpływ nanoplastików polistyrenowych na ludzkie komórki jednojądrzaste krwi obwodowej, czyli PBMC. Wyniki badań, opublikowane we wrześniu 2026 roku w czasopiśmie „Ecotoxicology and Environmental Safety”, wskazują, że cząsteczki te przenikają do cytoplazmy komórek odpornościowych.
Mechanizm zaburzeń metabolicznych
Eksperyment przeprowadzony w warunkach laboratoryjnych wykazał, że obecność nanoplastików prowadzi do szybkiej zmiany metabolizmu komórkowego. Już po godzinie ekspozycji badacze zaobserwowali spadek produkcji ATP oraz upośledzenie oddychania mitochondrialnego. Mitochondria, będące kluczowymi centrami energetycznymi komórki, w kontakcie z tworzywem sztucznym zmieniały parametry fizyczne, co doprowadziło do powstania specyficznej populacji tzw. stress cells. Komórki te przekierowywały zasoby energetyczne na mechanizmy przetrwania i naprawy białek, zamiast realizować swoje podstawowe funkcje immunologiczne.
Badacze odnotowali przy tym pewną selektywność reakcji układu odpornościowego. Analizy wykazały brak aktywacji bazofili po kontakcie z tworzywem, co sugeruje, że nanoplastiki nie wpływają na wszystkie elementy układu immunologicznego w jednakowy sposób. Wrocławski zespół podkreśla, że obserwacje te stanowią dowód na to, iż organizm rozpoznaje obecność plastiku jako czynnik zewnętrzny wymagający biologicznej odpowiedzi, a nie jako obojętny odpad.
Znaczenie badań i perspektywy
Należy zaznaczyć, że przeprowadzone badanie ma charakter mechanistyczny i odbyło się w warunkach in vitro. Wyniki potwierdzają istnienie ścieżki interakcji między plastikiem a komórkami, jednak nie dowodzą bezpośredniego związku między ekspozycją na nanoplastiki a rozwojem konkretnych jednostek chorobowych u ludzi. W eksperymentach laboratoryjnych często stosuje się stężenia wyższe niż te, z którymi przeciętny człowiek styka się w codziennym środowisku, co wymaga ostrożności w interpretacji skali realnego zagrożenia. Ponadto praca bazowała na komórkach pobranych od zdrowych dawców, co nie uwzględnia zróżnicowanej odpowiedzi immunologicznej u osób cierpiących na choroby współistniejące, w tym choroby autoimmunologiczne.
Kolejnym etapem prac naukowych będzie ocena długofalowych skutków obecności takich cząsteczek w organizmie. Eksperci wskazują na konieczność prowadzenia dalszych badań, które połączą wyniki laboratoryjne z obserwacjami klinicznymi, aby w przyszłości precyzyjnie określić ryzyko zdrowotne wynikające z narastającego zanieczyszczenia mikro- i nanoplastikami.
Mechanizm wpływu nanoplastików na komórki PBMC
Opracowanie własne na podstawie wyników badań UMW.
Słownik pojęć
- PBMC
- Jednojądrzaste komórki krwi obwodowej; grupa komórek układu odpornościowego, m.in. limfocytów i monocytów.
- ATP
- Główny nośnik energii w komórce, niezbędny do procesów metabolicznych.
- Mitochondria
- Centra energetyczne komórki, w których zachodzi proces oddychania tlenowego.
- Nanoplastiki
- Cząstki plastiku o wymiarach poniżej 1 mikrometra (1000 nanometrów).
- In vitro
- Badania przeprowadzane w warunkach laboratoryjnych (np. w probówce, na szalce Petriego), poza żywym organizmem.
