Kenneth Barish: dziadkowie mogą wspierać zdrowie psychiczne dzieci w kryzysie

Psycholog dziecięcy Kenneth Barish z Weill Cornell Medicine przekonuje, że dziadkowie i dalsza rodzina mogą odegrać kluczową rolę w poprawie zdrowia psychicznego dzieci i nastolatków w USA. W nowym wydaniu książki „The Art and Science of Parenting and Grandparenting” wskazuje, że ich wsparcie jest szczególnie ważne w czasie kryzysu, który — według danych amerykańskiego chirurga generalnego — obejmuje ponad 40 proc. nastolatków zgłaszających przewlekły smutek lub beznadzieję.

Barish, kliniczny profesor psychologii, opiera książkę na czterech dekadach pracy klinicznej oraz badaniach z zakresu neuronauki, rozwoju dziecka i programów edukacyjnych. Jego zdaniem problem nie wynika wyłącznie z indywidualnych trudności rodzin, ale także ze zmian społecznych. Psycholog mówi o przesunięciu od kultury „my” do kultury „ja”, w której nacisk na osiągnięcia osłabia w życiu dzieci znaczenie życzliwości, troski i więzi.

Autor zwraca uwagę, że presja na sukces może zwiększać lęk, depresję i nadużywanie substancji, także w zamożnych środowiskach. Jako przeciwwagę proponuje budowanie poczucia celu wykraczającego poza osobiste osiągnięcia. Przywołuje też badania psycholog Jane Piliavin, według których pomaganie innym wiąże się z wyższą samooceną, mniejszą depresją, niższym odsetkiem porzucania nauki, lepszym funkcjonowaniem odporności i dłuższym życiem.

Barish zachęca rodziny do wspólnego wolontariatu i częstych rozmów z dziećmi o życzliwości, empatii oraz potrzebach i emocjach innych osób. Podkreśla, że takie rozmowy budują poczucie sensu i celu równie mocno jak pilnowanie lekcji czy korygowanie błędów. W jego ocenie dziadkowie mogą w tym procesie pełnić szczególną funkcję, bo częściej oferują czas, uwagę i spokojną obecność.

Psycholog opisuje te drobne gesty jako „cząsteczki zdrowia emocjonalnego”, które wzmacniają dziecięcy „układ odpornościowy” w sferze psychicznej. Według niego najważniejsze jest to, by dziecko miało w swoim otoczeniu osobę, która słucha, rozumie i pomaga mu uwierzyć, że problemy można rozwiązać, relacje naprawić, a trudne emocje mijają. Zaznacza też, że w jego praktyce częstszym problemem niż nadmierna pochwała jest niezamierzona, zbyt ostra krytyka ze strony bliskich.

W praktyce oznacza to, że dziadkowie nie muszą zastępować rodziców, by realnie wzmacniać dzieci. Mogą wspierać je przez rozmowę, wspólną zabawę i zainteresowanie ich światem. W obliczu narastających problemów psychicznych wśród młodzieży Barish widzi w relacjach wielopokoleniowych jeden z najprostszych elementów systemu wsparcia, który rodziny mogą odbudować bez specjalistycznych narzędzi.