Jak spadek poziomu GATA6 przyczynia się do przerzutów raka jelita grubego?

Naukowcy z Weill Cornell Medicine i Massachusetts Institute of Technology opisali mechanizm, który może wyjaśniać, dlaczego rak jelita grubego staje się bardziej śmiertelny. W badaniu opublikowanym 22 czerwca 2026 roku w Cell Stem Cell wykazali, że utrata czynnika transkrypcyjnego GATA6 pozwala komórkom nowotworowym przejść w bardziej elastyczny stan sprzyjający przerzutom do wątroby.

Zespół ustalił, że GATA6 działa jak rodzaj molekularnego strażnika tożsamości komórek nabłonka jelita. Gdy jego poziom spada, komórki raka jelita grubego tracą stabilny, wyspecjalizowany charakter i uruchamiają alternatywne programy genowe. W efekcie przybierają bardziej prymitywny, płodowy fenotyp, który ułatwia im przemieszczanie się przez krwiobieg i zasiedlanie odległych narządów.

Badacze zwracają uwagę, że w materiale z przerzutów do wątroby stwierdzali niższy poziom GATA6 zarówno u myszy, jak i u chorych na raka jelita grubego. Obniżona ekspresja tego czynnika wiązała się też z gorszymi wynikami leczenia. Jak podkreślił współautor pracy dr Norihiro Goto, utrata GATA6 działa jak krytyczny przełącznik, który zmienia komórki w guzie pierwotnym z nienastawionych na przerzuty w komórki prometastatyczne.

Aby prześledzić ten proces, naukowcy wykorzystali organoidy pochodzące z przerzutów do wątroby. Te trójwymiarowe, miniaturowe skupiska komórek wszczepiali następnie do jelita grubego myszy. W kolejnych cyklach obserwowali, jak nowotwór staje się coraz bardziej agresywny i zyskuje zdolność do rozsiewu. Eksperymenty pokazały, że brak GATA6 uruchamia plastyczność linii komórkowej, czyli zdolność komórek do zmiany tożsamości i zachowania.

W badaniu pojawił się też marker LGR5. Po wyciszeniu GATA6 komórki przechodziły ze stanu LGR5-dodatniego do LGR5-ujemnego. Taki profil wiązano wcześniej z inicjowaniem przerzutów do wątroby. Z kolei przywrócenie aktywności GATA6 lub uruchomienie powiązanych szlaków zmniejszało zdolność komórek do metastazowania.

Autorzy wpisują te wyniki w szerszy spór o to, co napędza przerzuty w raku jelita grubego. Przez lata badania koncentrowały się głównie na mutacjach genetycznych, ale nie wskazały jednego wyraźnego czynnika sprawczego. Ten projekt sugeruje, że kluczowe mogą być zmiany epigenetyczne, czyli sposób włączania i wyłączania genów, a nie sama sekwencja DNA.

W praktyce odkrycie może pomóc w ocenie ryzyka przerzutów. GATA6 może stać się markerem, który wskaże guzy bardziej skłonne do rozsiewu. Zespół planuje teraz szukać słabych punktów komórek pozbawionych GATA6 oraz sprawdzić, jak wpływa na nie mikrośrodowisko guza, w tym komórki odpornościowe i sygnały pochodzące z wątroby.