Najważniejsze
- •Zadłużenie polskich szpitali publicznych przekroczyło 42 mld zł, a według prognoz ekspertów do końca 2026 roku może sięgnąć 46 mld zł.
- •W szpitalach powiatowych koszty pracy pochłaniają od 85 do 90 proc. przychodów ze sprzedaży, co wynika m.in. z corocznej waloryzacji płac minimalnych.
- •Brak systemów ewidencji czasu pracy na kontraktach cywilnoprawnych i opóźnienia w dostępie do danych finansowych paraliżują kontrolę zarządczą.
- •Uchwała Sądu Najwyższego z maja 2024 r. ogranicza możliwość stosowania Prawa restrukturyzacyjnego wobec SPZOZ, a za ich ujemny wynik finansowy ostatecznie odpowiadają samorządy.
Łączne zadłużenie polskich szpitali publicznych przekroczyło 42 mld zł i do końca 2026 roku może osiągnąć 46 mld zł – oszacowali eksperci podczas Europejskiego Forum Samorządowego w Poznaniu.
Łączne zadłużenie polskich szpitali publicznych przekroczyło 42 mld zł, a do końca 2026 roku może wynieść nawet 46 mld zł. Takie szacunki przedstawili uczestnicy panelu dyskusyjnego podczas Europejskiego Forum Samorządowego w Poznaniu.
Wysokie koszty pracy i brak kontroli zarządczej
Piotr Magdziarz, partner zarządzający w firmie doradczej Formedis, poinformował podczas debaty, że w szpitalach powiatowych koszty pracy pochłaniają od 85 do 90 proc. przychodów ze sprzedaży. Zwrócił również uwagę na powszechny brak systemów ewidencjonujących rzeczywisty czas pracy personelu. W efekcie dyrekcje placówek często rozliczają kontrakty lekarskie wyłącznie na podstawie przedłożonych faktur.
Zdaniem uczestników spotkania problem potęguje opóźnienie w dostępie do danych zarządczych. Czas oczekiwania na podstawowe informacje finansowo-kadrowe wynosi w szpitalach od 1,5 do 2 miesięcy, co uniemożliwia sprawne prowadzenie audytów i działań naprawczych.
Zadłużenie podmiotów szpitalnych wzrosło z 14–15 mld zł w latach 2019–2020 do obecnych ponad 40 mld zł, co stanowi około 20 proc. rocznego budżetu Narodowego Funduszu Zdrowia. Główną przyczyną wzrostu zobowiązań była coroczna waloryzacja minimalnych wynagrodzeń w ochronie zdrowia. Przepisy Kodeksu pracy nakładają obowiązek ewidencjonowania godzin wyłącznie w przypadku umów o pracę – przy kontraktach cywilnoprawnych zasady rozliczeń zależą od zapisów w umowie. Ponieważ Samodzielne Publiczne Zakłady Opieki Zdrowotnej (SPZOZ) nie mogą ogłosić upadłości, za ich ujemny wynik finansowy w ostateczności odpowiadają samorządy.
Bariery prawne i rozbieżności w danych
Dodatkową przeszkodę w naprawie finansów placówek stanowi orzecznictwo. Sąd Najwyższy w uchwale z 23 maja 2024 r. (w składzie trzech sędziów) orzekł, że SPZOZ nie posiada zdolności restrukturyzacyjnej w rozumieniu przepisów Prawa restrukturyzacyjnego. Radca prawny Dawid Marciniak zaznaczył jednak podczas panelu, że część sądów gospodarczych podchodzi z dystansem do tej interpretacji.
Prezentowane wyliczenia stanowią prywatne szacunki prelegentów poznańskiego panelu, w tym byłego ministra zdrowia Adama Niedzielskiego. Oficjalne sprawozdania Ministerstwa Zdrowia wykazują zobowiązania samych SPZOZ na poziomie 19–22 mld zł; wyższa kwota podawana przez ekspertów obejmuje także spółki kapitałowe. W dyskusji nie uwzględniono stanowiska aktualnego kierownictwa resortu zdrowia, NFZ ani reprezentantów środowisk lekarskich.
Finanse i wyzwania zarządcze w polskich szpitalach
Zadłużenie i parametry finansowe szpitali publicznych w Polsce
| Wskaźnik / Kategoria | Wartość / Zakres | Komentarz i kontekst |
|---|---|---|
| Zadłużenie (2019–2020) | 14–15 mld zł | Poziom zobowiązań przed falą wzrostu kosztów pracy |
| Zadłużenie obecne (szacunki ekspertów) | ponad 42 mld zł | Obejmuje SPZOZ-y oraz szpitalne spółki kapitałowe |
| Zadłużenie prognozowane (koniec 2026) | do 46 mld zł | Przewidywany poziom przy braku zmian systemowych |
| Zadłużenie wg oficjalnych sprawozdań MZ | 19–22 mld zł | Dotyczy wyłącznie formy prawnej SPZOZ |
| Udział kosztów pracy w szpitalach powiatowych | 85–90% | Odsetek przychodów ze sprzedaży przeznaczany na płace |
| Czas oczekiwania na dane zarządcze | 1,5–2 miesiące | Bariera w prowadzeniu audytów i restrukturyzacji |
Opracowanie własne na podstawie danych z panelu Europejskiego Forum Samorządowego w Poznaniu oraz sprawozdań MZ.
Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 marca 2026 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo restrukturyzacyjne
DU 2026, poz. 533
Słownik pojęć
- SPZOZ
- Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej – forma prawna państwowego lub samorządowego podmiotu leczniczego niebędącego przedsiębiorcą.
- Prawo restrukturyzacyjne
- Procedury określone w ustawie Prawo restrukturyzacyjne, mające na celu uniknięcie upadłości dłużnika i zawarcie układu z wierzycielami.
- Kontrakt cywilnoprawny
- Umowa cywilnoprawna (np. kontrakt lekarski B2B lub umowa zlecenie) zawierana poza Kodeksem pracy, gdzie zasady ewidencji godzin zależą od zapisów umowy.
- Koszty pracy
- Ogół wydatków ponoszonych przez placówkę na wynagrodzenia, pochodne od wynagrodzeń oraz świadczenia na rzecz personelu medycznego i pomocniczego.
- Waloryzacja wynagrodzeń w ochronie zdrowia
- Ustawowy mechanizm corocznej korekty minimalnych stawek wynagrodzeń pracowników wykonujących zawody medyczne oraz pracowników działalności podstawowej.
