Chemioterapia platynowa u dzieci wywołuje tysiące mutacji DNA w wątrobie

Międzynarodowy zespół naukowców pod kierunkiem prof. Foada Rouhaniego z King’s College London ustalił, że chemioterapia oparta na związkach platyny stosowana u dzieci z nowotworem wątroby wywołuje w zdrowych komórkach tego narządu średnio 2200 mutacji DNA, co przyspiesza ich genetyczne starzenie. Wyniki badania opublikowano 10 września 2026 roku w czasopiśmie „Science”.

Badacze przeanalizowali próbki tkanek wątroby – zarówno zdrowych, jak i nowotworowych – oraz próbki krwi dzieci leczonych z powodu wątrobiaka zarodkowego (hepatoblastoma). Do dokładnej oceny skali uszkodzeń genetycznych użyli zaawansowanej metody sekwencjonowania DNA o nazwie NanoSeq. Wyniki porównali z danymi pochodzącymi od pacjentów leczonych innymi preparatami, operowanych bez wcześniejszej chemioterapii oraz z tkankami wątroby płodowej.

Uszkodzenia genetyczne i tempo starzenia komórek

Analiza wykazała, że ekspozycja na preparaty platynowe wywołała powstanie setek uszkodzeń w genach komórek wątroby, osiągając średnio 2200 mutacji na próbkę. Taka liczba uszkodzeń genetycznych występuje standardowo w tkankach osób dorosłych, co u dzieci oznacza znaczne genetyczne postarzenie narządu. Obciążenie mutacyjne rosło proporcjonalnie do dawki przyjętych leków. U dzieci leczonych kombinacją cisplatyny i karboplatyny stwierdzono więcej uszkodzeń DNA niż u pacjentów przyjmujących wyłącznie cisplatynę.

Zdrowe komórki wątroby zgromadziły znacznie więcej mutacji niż komórki krwi pobrane od tych samych pacjentów, mimo że chemioterapia działa ogólnoustrojowo. Powstałe zmiany dotyczyły genów związanych z procesami nowotworowymi oraz metabolizmem wątroby. Współautor publikacji prof. Foad Rouhani zaznaczył, że obecność mutacji nie oznacza pewności wystąpienia nowego nowotworu, a jedynie podwyższa ryzyko powikłań. Zespół nie rozstrzygnął jeszcze, czy różnica ta wynika ze sposobu metabolizowania leku przez wątrobę, czy z odmiennych przebiegów procesów naprawy DNA.

Konieczność długoterminowej opieki nad ozdrowieńcami

Wprowadzenie chemioterapii opartej na związkach platyny podniosło pięcioletni wskaźnik przeżycia dzieci ze zlokalizowanym wątrobiakiem zarodkowym z 20 do ponad 80 procent. Standardowe procedury medyczne kończą jednak nadzór onkologiczny w momencie osiągnięcia przez pacjenta pełnoletności. Komórki wątroby dzielą się wolno, dlatego nie eliminują uszkodzeń tak szybko jak krew i kumulują je przez dziesięciolecia.

Profesorowie Sanjeev Vasudevan oraz Donald Williams Parsons z Baylor College of Medicine wskazali w komentarzu naukowym na konieczność objęcia dorosłych ozdrowieńców systemowym nadzorem medycznym po ukończeniu przez nich 30. roku życia. Autorzy badania zaznaczają dodatkowo, że poznanie mechanizmów powstawania uszkodzeń ułatwi opracowanie chemioterapeutyków nowej generacji, które będą skutecznie niszczyć nowotwór bez uszkadzania zdrowych tkanek.