Najważniejsze
- •W Radboud University Medical Center w Nijmegen doszło do naruszenia zaostrzonych procedur biosafety przy pobieraniu i opracowywaniu krwi oraz utylizacji moczu pacjenta zakażonego hantawirusem ewakuowanego ze statku MV Hondius.
- •Zidentyfikowanych 12 pracowników, którzy mogli mieć kontakt z potencjalnie zakaźnym materiałem, objęto sześciotygodniową kwarantanną zgodnie z zaleceniami WHO, choć ryzyko wtórnych zakażeń oceniono jako niskie.
- •Ognisko hantawirusa na statku MV Hondius obejmuje co najmniej 11 przypadków (9 potwierdzonych) i 3 zgony wśród pasażerów, a sytuację nadzorują WHO oraz władze kilku państw w ramach Międzynarodowych Przepisów Zdrowotnych.
- •Wariant Andes jest jednym z nielicznych hantawirusów zdolnych do ograniczonej transmisji człowiek–człowiek i może powodować ciężkie zespoły płucne o wysokiej śmiertelności, co uzasadnia wymaganie podwyższonego reżimu bezpieczeństwa biologicznego (BSL‑2+/3).
- •Radboudumc zapowiedział wewnętrzne dochodzenie, korektę procedur i dodatkowe szkolenia personelu, a incydent ma posłużyć jako impuls do przeglądu praktyk biosafety w Europie, bez oznak rozwijającej się szerokiej epidemii.
Dwunastu pracowników Radboudumc w Nijmegen objęto sześciotygodniową kwarantanną po naruszeniu procedur bezpieczeństwa przy pacjencie z hantawirusem ze statku MV Hondius.
Dwunastu pracowników Radboud University Medical Center w Nijmegen objęto sześciotygodniową kwarantanną po tym, jak między 7 a 9 maja doszło do naruszenia zaostrzonych procedur bezpieczeństwa przy pobieraniu krwi i utylizacji moczu u pacjenta z potwierdzonym zakażeniem hantawirusem, ewakuowanego ze statku wycieczkowego MV Hondius. Decyzję ogłoszono 11 maja, a szpital podkreśla, że izolacja personelu ma charakter prewencyjny.
Pacjenta – członka załogi MV Hondius – przyjęto do Radboudumc 7 maja i tego samego dnia poinformowano o dodatnim wyniku testu na hantawirusa. Tego dnia krew chorego opracowano w laboratorium według standardowych procedur zamiast w zaostrzonym reżimie biosafety, przewidzianym dla patogenów wysokiego ryzyka. Kolejne uchybienie stwierdzono w sobotę 9 maja, gdy mocz pacjenta zutylizowano niezgodnie z najnowszymi międzynarodowymi wytycznymi – prawdopodobnie bez pełnego zastosowania procedur inaktywacji i zabezpieczenia przed aerozolami.
Po ujawnieniu nieprawidłowości szpital zidentyfikował 12 pracowników, którzy mieli kontakt z materiałem biologicznym w trakcie tych czynności. Wszystkie te osoby objęto sześciotygodniową kwarantanną domową lub w wyznaczonych miejscach, zgodnie z zaleceniami WHO, wynikającymi z maksymalnego okresu inkubacji hantawirusów sięgającego 4–6 tygodni, zwłaszcza w przypadku wirusa Andes. Radboudumc informuje, że na razie nie odnotowano u nich objawów choroby ani dodatnich wyników testów, a ryzyko zakażeń wtórnych określa jako niskie.
„We regret that this has happened at our university medical center. We will carefully investigate the course of events to learn from this and to prevent it from happening in the future” – oświadczyła przewodnicząca zarządu Radboudumc Bertine Lahuis, cytowana przez Euronews. Placówka zapowiada wewnętrzne dochodzenie, które ma ustalić przyczyny naruszeń i doprowadzić do korekty procedur oraz dodatkowych szkoleń personelu. Radboudumc, jako jedno z głównych centrów referencyjnych ds. chorób zakaźnych w Holandii, utrzymuje normalną pracę kliniczną poza osobami objętymi kwarantanną.
Ognisko hantawirusa na MV Hondius, który wyruszył na początku kwietnia z południowej Argentyny, nadzorują WHO oraz władze Hiszpanii i Holandii w ramach Międzynarodowych Przepisów Zdrowotnych. Według stanu na 12 maja WHO i hiszpańskie ministerstwo zdrowia informują o 11 przypadkach choroby związanych z rejsem, z czego 9 potwierdzonych laboratoryjnie, oraz 3 zgonach wśród pasażerów. Francuska pasażerka leczona w swoim kraju znajduje się w stanie krytycznym, a u pasażerki z USA odnotowano przejściowo „łagodnie dodatni” wynik PCR na wirusa Andes przy łagodnym przebiegu klinicznym.
Hantawirusy to wirusy odzwierzęce, przenoszone głównie przez gryzonie; wariant Andes, wskazywany przez źródła hiszpańskie jako najbardziej prawdopodobny czynnik ogniska, należy do nielicznych szczepów zdolnych do ograniczonej transmisji człowiek–człowiek i powoduje ciężkie zespoły płucne o wysokiej śmiertelności. Taki profil zagrożenia uzasadnia stosowanie podwyższonego poziomu bezpieczeństwa biologicznego (co najmniej BSL‑2+/3) przy diagnostyce i utylizacji próbek, czego w Nijmegen nie zrealizowano w pełni.
Radboudumc zapowiada, że po zakończeniu kwarantanny i dochodzenia wdroży korekty procedur, a wyniki analizy przekaże władzom zdrowotnym. Przez najbliższe tygodnie kluczowa pozostanie obserwacja stanu zdrowia 12 pracowników, natomiast ognisko na MV Hondius – wraz z incydentem w Nijmegen – ma stać się materiałem do przeglądu praktyk biosafety w Europie. Na razie nie ma sygnałów, by obecna sytuacja miała przekształcić się w szerzej rozprzestrzeniającą się epidemię.
Poziomy bezpieczeństwa biologicznego a praca z hantawirusem Andes
Standardowe procedury laboratoryjne (typowy BSL‑2)
+Wystarczające dla większości rutynowych badań krwi w szpitalach.
+Łatwiejsza organizacja pracy i mniejsze obciążenie logistyczne.
−Niewystarczająca ochrona przy patogenach o wysokiej śmiertelności i potencjale transmisji drogą kropelkową/aerozolową.
−Wyższe ryzyko ekspozycji personelu przy manipulacji materiałem zakaźnym.
Zaostrzony reżim biosafety (BSL‑2+/3 dla hantawirusa Andes)
+Zwiększona ochrona personelu przed zakażeniem dzięki zaawansowanym środkom inżynieryjnym i środków ochrony indywidualnej.
+Lepsza kontrola aerozoli i odpadów biologicznych, zgodna z międzynarodowymi wytycznymi.
+Zmniejszenie prawdopodobieństwa wtórnych ognisk w placówkach medycznych.
−Wymaga specjalistycznej infrastruktury (np. komory bezpieczeństwa biologicznego, kontroli przepływu powietrza).
−Bardziej czasochłonne i kosztowne procedury, konieczność częstych szkoleń personelu.
Ognisko hantawirusa związanego z rejsem MV Hondius – dane epidemiologiczne
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Liczba wszystkich przypadków związanych z rejsem | 11 |
| Liczba przypadków potwierdzonych laboratoryjnie | 9 |
| Liczba zgonów wśród pasażerów | 3 |
| Liczba pracowników Radboudumc objętych kwarantanną | 12 |
| Czas trwania kwarantanny pracowników | 6 tygodni |
| Maksymalny okres inkubacji hantawirusów (wg WHO) | 4–6 tygodni |
Na podstawie komunikatów WHO, hiszpańskiego ministerstwa zdrowia oraz informacji Radboudumc cytowanych w Euronews i źródłach krajowych.
Jak doszło do incydentu z hantawirusem w Radboudumc – oś czasu
Początek kwietnia
Statek MV Hondius wyrusza z południowej Argentyny w rejs po Atlantyku.
3 maja
WHO informuje o pierwszych zgonach i potwierdzonych przypadkach hantawirusa na statku.
7 maja
Ewakuowany członek załogi MV Hondius z dodatnim testem na hantawirusa trafia do Radboudumc; krew jest opracowywana w standardowym, zamiast zaostrzonym reżimie biosafety.
9 maja
Dochodzi do nieprawidłowości przy utylizacji moczu pacjenta – nie w pełni zastosowano najnowsze wytyczne międzynarodowe.
11 maja
Szpital identyfikuje 12 narażonych pracowników i ogłasza ich sześciotygodniową kwarantannę prewencyjną oraz zapowiada dochodzenie wewnętrzne.
12 maja i dalej
WHO oraz władze Hiszpanii i Holandii monitorują ognisko; prowadzone są działania ewakuacyjne i plan przeglądu procedur biosafety w Europie.
Opracowanie na podstawie doniesień WHO, Euronews, Interii oraz komunikatów Radboudumc.
Słownik pojęć
- Hantawirusy
- Grupa wirusów odzwierzęcych przenoszonych głównie przez gryzonie, wywołujących u ludzi ciężkie choroby, m.in. gorączki krwotoczne z zespołem nerkowym oraz hantawirusowy zespół płucny.
- Wirus Andes
- Szczep hantawirusa występujący głównie w Ameryce Południowej, jeden z nielicznych zdolnych do ograniczonej transmisji człowiek–człowiek i powodujący ciężkie, często śmiertelne zespoły płucne.
- Biosafety (bezpieczeństwo biologiczne)
- Zbiór zasad, procedur i środków technicznych ograniczających ryzyko narażenia na czynniki biologiczne w laboratoriach i placówkach medycznych.
- BSL‑2+/3
- Zaawansowane poziomy bezpieczeństwa biologicznego (Biosafety Level 2+ lub 3) wymagające m.in. kontrolowanej wentylacji, śluz, komór bezpieczeństwa biologicznego i rozszerzonych środków ochrony osobistej przy pracy z niebezpiecznymi patogenami.
- Kwarantanna prewencyjna
- Czasowe, zwykle domowe lub instytucjonalne odosobnienie osób potencjalnie narażonych na zakażenie, mimo braku objawów choroby, w celu przerwania ewentualnego łańcucha transmisji.
Najczęstsze pytania
Dlaczego pracowników Radboudumc objęto aż sześciotygodniową kwarantanną?▼
Okres kwarantanny dostosowano do maksymalnego czasu inkubacji hantawirusów, który w przypadku niektórych szczepów – zwłaszcza wirusa Andes – może sięgać 4–6 tygodni. WHO rekomenduje taki horyzont obserwacji, aby zminimalizować ryzyko przeoczenia późno rozwijających się zakażeń.
Czy personel medyczny stanowi zagrożenie dla pacjentów i otoczenia?▼
Na podstawie dotychczasowych obserwacji ryzyko wtórnych zakażeń uznano za niskie. Pracownicy zostali od razu odsunięci od pracy klinicznej i objęci kwarantanną, a w szpitalu utrzymano normalne funkcjonowanie przy zachowaniu standardowych procedur kontroli zakażeń.
Jak można się zarazić hantawirusem Andes?▼
Wirus Andes jest typowo przenoszony przez wydaliny zakażonych gryzoni (inhalacja aerozoli, kontakt z odchodami). W odróżnieniu od większości hantawirusów, ten wariant może również – choć rzadko – przenosić się z człowieka na człowieka, przede wszystkim przez bliski kontakt z osobą objawową i jej wydzielinami.
Dlaczego tak ważne są zaostrzone procedury biosafety przy pracy z próbkami od pacjentów z hantawirusem?▼
Obróbka krwi, moczu czy innych materiałów biologicznych może generować aerozole zawierające cząstki wirusa. Brak odpowiednich zabezpieczeń (komory bezpieczeństwa, właściwa inaktywacja, środki ochrony indywidualnej) zwiększa ryzyko ekspozycji personelu i ewentualnej transmisji wśród pracowników.
Czy obecne ognisko hantawirusa może przerodzić się w globalną epidemię?▼
WHO i władze krajowe podkreślają, że nie ma obecnie sygnałów wskazujących na szeroko rozprzestrzeniającą się epidemię. Przypadki są ściśle powiązane z ogniskiem na statku MV Hondius, prowadzone są działania izolacyjne i nadzór, a ryzyko szerokiej transmisji ocenia się na niskie przy zachowaniu obowiązujących środków kontroli zakażeń.
