Najważniejsze
- •W 2023 roku aż 2,71 miliarda ludzi na świecie (w tym 767 milionów dzieci) było narażonych na dym z biernego palenia tytoniu.
- •Ekspozycja na dym boczny doprowadziła do 1,66 miliona przedwczesnych zgonów oraz utraty 44,8 miliona lat zdrowego życia (wskaźnik DALY).
- •Głównymi przyczynami zgonów dorosłych była choroba niedokrwienna serca (537 tys. zgonów) oraz POChP (354 tys. zgonów).
- •Większość narażeń u dzieci i kobiet ma miejsce w domach prywatnych, których nie obejmują standardowe zakazy palenia w miejscach publicznych.
- •Aż 70% populacji świata wciąż nie jest chronione przez kompleksowe zakazy palenia zgodne ze standardami WHO.
W 2023 roku 2,71 miliarda ludzi na świecie, w tym 767 milionów dzieci, było narażonych na bierne palenie tytoniu, co doprowadziło do 1,66 miliona przedwczesnych zgonów — wynika z badania opublikowanego na łamach czasopisma „The Lancet Public Health”.
Skala globalnego zagrożenia biernym paleniem tytoniu
Międzynarodowy zespół naukowców z University of Washington w analizie opublikowanej w czasopiśmie „The Lancet Public Health” wykazał, że w 2023 roku 2,71 miliarda ludzi na świecie — w tym 767 milionów dzieci w wieku od 0 do 14 lat — było narażonych na bierne palenie tytoniu. Narażenie to przyczyniło się do 1,66 miliona przedwczesnych zgonów.
Najczęstsze przyczyny zgonów i skutki u dzieci
Projekt Global Burden of Disease 2023 wykazał, że ekspozycja na dym tytoniowy dotknęła również 1,49 miliarda kobiet oraz wywołała utratę 44,8 miliona lat zdrowego życia (wskaźnik DALY). U dorosłych zgony wynikały z dziewięciu głównych jednostek chorobowych. Najwięcej z nich wywołała choroba niedokrwienna serca, która odpowiadała za 537 tysięcy zgonów. Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) doprowadziła do 354 tysięcy zgonów, udar mózgu do 278 tysięcy, infekcje dolnych dróg oddechowych do 185 tysięcy, a nowotwory układu oddechowego spowodowały 161 tysięcy zgonów. U dzieci do 14. roku życia dym boczny stał się główną przyczyną 5,2 miliona przypadków infekcji dolnych dróg oddechowych.
Nierówności demograficzne i brak ochrony prawnej
W latach 1990–2023 globalna częstość ekspozycji na dym tytoniowy spadła o 22 procent. Jednak ze względu na szybki przyrost demograficzny bezwzględna liczba narażonych osób utrzymała się na poziomie 2,71 miliarda. Kraje takie jak Dania i Norwegia zredukowały poziom narażenia mieszkańców odpowiednio o 48,8 procent i 44,3 procent. W Indiach odsetek narażonej populacji spadł z 43,2 procent do 30,6 procent, ale bezwzględna liczba rocznych zgonów z powodu biernego palenia wzrosła z 217 700 do 325 600.
Badanie koordynowane przez Institute for Health Metrics and Evaluation analizowało obciążenie chorobami w 204 krajach i terytoriach. Tzw. dym boczny, tlący się z papierosa bez filtra, zawiera wyższe stężenia kancerogenów i toksyn niż dym wdychany bezpośrednio przez palacza. Ponieważ zakazy prawne dotyczą głównie miejsc publicznych, do większości ekspozycji dzieci oraz kobiet dochodzi w domach prywatnych. Brak spadku bezwzględnej liczby zgonów wynika ze wzrostu populacji w Azji Południowej i Afryce Subsaharyjskiej oraz ze starzenia się społeczeństw.
Około 70 procent populacji świata nie jest objęte pełną ochroną prawną przed dymem tytoniowym. Choć odsetek osób chronionych kompleksowymi zakazami wzrósł z 3 procent w 2007 roku do 33 procent w 2024 roku, pełne standardy Światowej Organizacji Zdrowia spełnia obecnie 79 krajów. Autorzy opracowania zastrzegają, że wyliczenie 1,66 miliona zgonów stanowi szacunek oparty na modelach epidemiologicznych. Analiza nie uwzględniała ekspozycji w pojazdach i lokalach gastronomicznych oraz wpływu inhalacji aerozolu z e-papierosów.
Główne przyczyny zgonów dorosłych wywołanych biernym paleniem w 2023 r.
| Jednostka chorobowa | Liczba zgonów na świecie |
|---|---|
| Choroba niedokrwienna serca | 537 000 |
| Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) | 354 000 |
| Udar mózgu | 278 000 |
| Infekcje dolnych dróg oddechowych | 185 000 |
| Nowotwory układu oddechowego | 161 000 |
Dane: Global Burden of Disease 2023 / The Lancet Public Health
Słownik pojęć
- DALY
- Wskaźnik lat życia skorygowanych niesprawnością (Disability-Adjusted Life Years), mierzący łączną utratę lat zdrowego życia z powodu przedwczesnej śmierci lub uszczerbku na zdrowiu.
- Boczny dym tytoniowy
- Dym wydostający się z żarzącej się końcówki papierosa między zaciągnięciami; zawiera wyższe stężenia kancerogenów i toksyn niż dym wdychany bezpośrednio przez palacza.
- POChP
- Przewlekła obturacyjna choroba płuc — postępujące schorzenie układu oddechowego charakteryzujące się trwałym ograniczeniem przepływu powietrza przez drogi oddechowe.
- Kancerogeny
- Substancje chemiczne lub czynniki środowiskowe wywołujące uszkodzenia DNA i zwiększające ryzyko powstania nowotworów.
- Global Burden of Disease (GBD)
- Międzynarodowy projekt badawczy mierzący poziom śmiertelności, niepełnosprawności i obciążenia zdrowotnego wynikającego z chorób oraz czynników ryzyka na całym świecie.
