Dostęp do badań laboratoryjnych fundamentalnie zwiększa sprawczość pacjenta. Regularne wykonywanie podstawowych badań, takich jak morfologia, glukoza czy lipidogram, pomaga nie tylko wcześniej wykrywać problemy zdrowotne, ale także obserwować efekty zmian stylu życia i budować odpowiedzialność za własne zdrowie.
15 maja 2026 roku na portalu Medexpress.pl ukazał się wywiad, w którym lek. Agata Strukow, dyrektorka ds. Edukacji Medycznej w ALAB Laboratoria stwierdziła, że dostęp do badań laboratoryjnych „fundamentalnie” zwiększa sprawczość pacjenta.
Ekspertka oceniła, że programy „Profilaktyka 40 plus” i „Moje Zdrowie” poprawiły świadomość i chęć wykonywania testów. „Zdecydowanie widzę poprawę dzięki programom, które zostały wprowadzone” – powiedziała. Zarekomendowała rozpoczęcie od trzech podstawowych badań: morfologii, glukozy i lipidogramu. W wywiadzie nie przywołała żadnych badań naukowych ani danych NFZ, które potwierdzałyby te tezy. Nie wskazała też, czy rekomendacja jest zgodna z wytycznymi polskich towarzystw medycznych.
Dane i realia programów profilaktycznych
Program „Profilaktyka 40 plus” działa od 2021 roku. Według danych NFZ w 2024 roku skorzystało z niego około 3,5 mln osób, czyli 23% uprawnionych. Program „Moje Zdrowie” ruszył w 2025 roku. Odsetek Polaków regularnie wykonujących podstawowe badania laboratoryjne szacuje się na 30–40% – to mniej niż w Niemczech (około 60%). Główne bariery to strach przed diagnozą, koszty oraz ograniczona dostępność w niektórych regionach.
Eksperci zwracają uwagę, że same badania, bez interpretacji lekarza i dostępu do specjalisty, mogą nie przynieść oczekiwanych efektów. Nadmierna diagnostyka wiąże się z ryzykiem fałszywie dodatnich wyników i niepotrzebnego stresu. Anonimowość wypowiedzi uniemożliwia ocenę kompetencji ekspertki i jej ewentualnych powiązań z firmami diagnostycznymi. Rzecznik NFZ nie skomentował jeszcze artykułu.
Trzy podstawowe badania laboratoryjne – od czego zacząć?
Rekomendacje ekspertki z wywiadu Medexpress.pl (15.05.2026) – zgodne z ogólnymi wytycznymi badań przesiewowych
Wskaźniki wykonywania badań laboratoryjnych w Polsce na tle wybranych danych
| Wskaźnik | Wartość | Uwagi |
|---|---|---|
| Liczba osób, które skorzystały z „Profilaktyki 40 plus” w 2024 r. | ok. 3,5 mln | 23% uprawnionych |
| Odsetek Polaków regularnie wykonujących podstawowe badania | 30–40% | Szacunki ekspertów |
| Odsetek Niemców regularnie wykonujących podstawowe badania | ok. 60% | Dla porównania |
| Rok uruchomienia programu „Profilaktyka 40 plus” | 2021 r. | Program NFZ |
| Rok uruchomienia programu „Moje Zdrowie” | 2025 r. | Program NFZ |
Źródło: dane NFZ, szacunki ekspertów przywołane w artykule Medexpress.pl (15.05.2026)
Słownik pojęć
- Morfologia krwi
- Podstawowe badanie laboratoryjne oceniające liczbę i jakość krwinek czerwonych (erytrocytów), białych (leukocytów) i płytek krwi (trombocytów). Służy do wykrywania anemii, infekcji, stanów zapalnych i chorób układu krwiotwórczego.
- Glukoza na czczo
- Poziom cukru we krwi mierzony po co najmniej 8 godzinach od ostatniego posiłku. Podstawowy test w diagnostyce cukrzycy i stanu przedcukrzycowego. Prawidłowy poziom na czczo: 70–99 mg/dl.
- Lipidogram
- Profil lipidowy obejmujący cholesterol całkowity, frakcje LDL („zły cholesterol”), HDL („dobry cholesterol”) oraz trójglicerydy. Służy ocenie ryzyka miażdżycy, zawału serca i udaru mózgu.
- Fałszywie dodatni wynik
- Sytuacja, w której wynik badania wskazuje na obecność choroby lub nieprawidłowości, podczas gdy w rzeczywistości pacjent jest zdrowy. Może prowadzić do niepotrzebnego stresu i dodatkowych, często inwazyjnych, badań.
- Sprawczość pacjenta (patient empowerment)
- Zdolność pacjenta do aktywnego uczestniczenia w procesie leczenia i podejmowania świadomych decyzji dotyczących własnego zdrowia, oparta na dostępie do wiedzy, wyników badań i narzędzi samokontroli.
- Profilaktyka 40 plus
- Program finansowany przez NFZ, uruchomiony w 2021 roku, skierowany do osób powyżej 40. roku życia, oferujący bezpłatny pakiet podstawowych badań diagnostycznych.
