Najważniejsze
- •Badanie kliniczne fazy III NRG-GU005 porównało radioterapię SBRT (5 frakcji) z MH-IMRT (20-28 frakcji) u pacjentów z rakiem prostaty.
- •Metoda SBRT wykazała mniejszą toksyczność jelitową, rzadsze krwotoki z odbytnicy oraz mniejsze zmęczenie pacjentów w porównaniu z MH-IMRT.
- •Umiarkowanie hipofrakcjonowana radioterapia (MH-IMRT) osiągnęła wyższą przeżywalność wolną od choroby (81,8% vs 77,5% w 5. roku) oraz mniejsze ryzyko nawrotu biochemicznego.
- •Wybór terapii wymaga indywidualnej decyzji lekarza i pacjenta, ważącej korzyści z krótszego leczenia (SBRT) z wyższą kontrolą onkologiczną (MH-IMRT).
Badanie opublikowane 13 sierpnia 2026 roku w czasopiśmie „JAMA” wykazuje, że radioterapia SBRT u chorych na raka prostaty skuteczniej chroni jelita niż technika MH-IMRT, choć nie wpływa na poprawę przeżywalności wolnej od choroby.
Porównanie metod radioterapii: SBRT vs MH-IMRT
SBRT (Stereotaktyczna radioterapia ciała)
MH-IMRT (Umiarkowanie hipofrakcjonowana radioterapia o modulowanej intensywności)
Międzynarodowe badanie kliniczne III fazy NRG-GU005 objęło 698 pacjentów z nieleczonym wcześniej rakiem prostaty o korzystnym rokowaniu pośrednim. Badanie prowadzono w latach 2017–2022 w 136 ośrodkach na terenie Azji, Ameryki Północnej i Europy. Badacze losowo przydzielili 353 chorych do grupy otrzymującej stereotaktyczną radioterapię ciała (SBRT) w dawce 36,25 Gy w pięciu frakcjach. Pozostałych 345 pacjentów poddano umiarkowanie hipofrakcjonowanej radioterapii z modulacją intensywności dawki (MH-IMRT) w dawce 70 Gy w 28 frakcjach lub 60 Gy w 20 frakcjach.
Kwestionariusz EPIC-26 wykazał, że po dwóch latach od zakończenia leczenia istotny spadek jakości życia w zakresie funkcjonowania jelit zgłosiło 34,9% pacjentów z grupy SBRT, w porównaniu z 43,8% w grupie MH-IMRT. Pacjenci po SBRT rzadziej zgłaszali krwotoki z odbytnicy (10,5% vs. 17,3%) oraz zmęczenie (39,2% vs. 50,8%). Odsetek ciężkich powikłań moczowo-płciowych 3. lub 4. stopnia wyniósł 0,6% dla SBRT, natomiast dla MH-IMRT – 2,5%. W obu grupach u około 55% chorych zastosowano protektory odbytnicy.
Skuteczność onkologiczna i ryzyko nawrotu
Wskaźnik przeżywalności wolnej od choroby (DFS) w trzecim roku wyniósł 88,6% dla SBRT oraz 92,1% dla MH-IMRT. W piątym roku wartości te wynosiły odpowiednio 77,5% oraz 81,8%. W grupie SBRT odnotowano jednak wyższe ryzyko niepowodzenia biochemicznego. Surowy odsetek wzrostu stężenia PSA po trzech latach wyniósł 7,8% dla SBRT w porównaniu z 4,2% dla MH-IMRT. Główny autor badania, dr Rodney J. Ellis, tłumaczy ten wzrost łagodnym stanem zapalnym gruczołu krokowego. Autorzy komentarza redakcyjnego w czasopiśmie „JAMA” sugerują jednak, że wyższy odsetek wznowy biochemicznej może wiązać się z niższą skutecznością onkologiczną.
Różnice metodologiczne i indywidualizacja terapii
Badanie NRG-GU005 wpisuje się w dążenia do skrócenia radioterapii raka prostaty z kilkutygodniowej procedury MH-IMRT do pięciu sesji SBRT, co stanowi duże ułatwienie logistyczne dla chorych. Wyniki te różnią się jednak od rezultatów wcześniejszego badania PACE-B, które wykazało pełną równorzędność onkologiczną obu metod. Rozbieżność ta wynika prawdopodobnie z wymogu pełnej jednorodności dawki promieniowania w badaniu NRG-GU005, co miało na celu zapobieganie powikłaniom. Taka metodologia uniemożliwia jednak bezpośrednie przełożenie wyników na nowoczesną radioterapię celowaną z podwyższeniem dawki wewnątrz guza.
W praktyce klinicznej lekarze i pacjenci stoją przed koniecznością indywidualizacji leczenia. Wybór terapii będzie wymagał zbalansowania korzyści wynikających z krótszego czasu leczenia i mniejszej toksyczności jelitowej z potencjalnie wyższym ryzykiem nawrotu biochemicznego.
Porównanie wyników klinicznych i toksyczności po radioterapii SBRT oraz MH-IMRT
| Parametr oceny / Wynik | Grupa SBRT (36,25 Gy / 5 frakcji) | Grupa MH-IMRT (60-70 Gy / 20-28 frakcji) |
|---|---|---|
| Spadek jakości życia w sferze jelitowej (po 2 latach) | 34,9% | 43,8% |
| Wystąpienie krwotoków z odbytnicy | 10,5% | 17,3% |
| Uczucie zmęczenia u pacjentów | 39,2% | 50,8% |
| Ciężkie powikłania moczowo-płciowe (st. 3 lub 4) | 0,6% | 2,5% |
| Przeżywalność wolna od choroby (DFS) w 3. roku | 88,6% | 92,1% |
| Przeżywalność wolna od choroby (DFS) w 5. roku | 77,5% | 81,8% |
| Wzrost poziomu PSA po 3 latach (niepowodzenie biochemiczne) | 7,8% | 4,2% |
Dane na podstawie badania fazy III NRG-GU005 opublikowanego m.in. w JAMA.
Wprowadzenie: MR Linac w Klinice Radioterapii
Ścieżka porównawcza leczenia raka prostaty: SBRT vs MH-IMRT
Na podstawie schematu i wyników badania klinicznego fazy III NRG-GU005.
Słownik pojęć
- SBRT (Stereotaktyczna radioterapia ciała)
- (Stereotactic Body Radiation Therapy) – precyzyjna technika radioterapii polegająca na podaniu wysokiej dawki promieniowania w małej liczbie frakcji (zazwyczaj od 1 do 5) bezpośrednio do obszaru guza nowotworowego przy maksymalnej ochronie zdrowych tkanek.
- MH-IMRT
- (Moderately Hypofractionated Intensity Modulated Radiation Therapy) – umiarkowanie hipofrakcjonowana radioterapia z modulacją intensywności dawki. Polega na podawaniu nieco wyższych dawek dziennych niż standardowo, co pozwala skrócić całkowity czas leczenia do około 4-5 tygodni (20-28 frakcji).
- PSA
- (Prostate-Specific Antigen) – antygen swoisty dla stercza, białko produkowane przez komórki gruczołu krokowego. Podwyższony poziom PSA w surowicy krwi może świadczyć o chorobach prostaty, w tym o raku lub o nawrocie nowotworu po leczeniu.
- DFS
- (Disease-Free Survival) – wskaźnik przeżywalności wolnej od choroby. Określa odsetek pacjentów, u których po zakończeniu leczenia pierwotnego nie stwierdzono objawów nawrotu choroby ani zgonu w określonym czasie.
- Niepowodzenie biochemiczne (nawrót biochemiczny)
- Sytuacja po leczeniu raka prostaty, w której stężenie PSA we krwi ponownie zaczyna rosnąć powyżej określonego progu (tzw. nadir PSA + 2 ng/ml), co może sugerować nawrót choroby, zanim pojawią się widoczne zmiany w badaniach obrazowych.
- Frakcjonowanie dawki
- Dzielenie całkowitej dawki promieniowania jonizującego przeznaczonej na zniszczenie guza na mniejsze porcje (frakcje) podawane w określonych odstępach czasu (najczęściej codziennie), co daje czas na regenerację zdrowym komórkom.
