Najważniejsze
- •Rzecznik generalny TSUE uznał, że Komisja Europejska zbyt mocno ograniczyła dostęp do umów na zakup szczepionek przeciw Covid-19.
- •Spór dotyczy kontraktów z lat 2020–2021 o łącznej wartości 2,7 mld euro i obejmujących ponad miliard dawek.
- •KE utajniła m.in. nazwiska negocjatorów oraz część zapisów o odszkodowaniach, powołując się na prywatność i interesy handlowe.
- •Sąd UE w 2024 r. ocenił, że publiczny dostęp do dokumentów był niewystarczający, a rzecznik TSUE chce utrzymania tego wyroku.
- •Ostateczny wyrok TSUE może wzmocnić standardy jawności przy dużych zamówieniach publicznych w Unii Europejskiej.
Rzecznik generalny TSUE ocenił, że Komisja Europejska zbyt mocno utajniła umowy na zakup szczepionek przeciwko COVID-19.
Rzecznik generalny Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej Athanasios Rantos ocenił, że Komisja Europejska nie zapewniła wystarczająco szerokiego publicznego dostępu do umów dotyczących zakupu szczepionek przeciwko COVID-19. Sprawa dotyczy kontraktów zawartych w ramach unijnego mechanizmu wspólnych zakupów w latach 2020–2021, opiewających łącznie na 2,7 mld euro i obejmujących ponad miliard dawek szczepionek.
W 2021 roku o dostęp do tych umów i powiązanych dokumentów wystąpili posłowie do Parlamentu Europejskiego oraz osoby prywatne. Komisja Europejska udostępniła im tylko część materiałów. Utajniła między innymi nazwiska członków zespołu negocjacyjnego oraz niektóre zapisy dotyczące odszkodowań dla firm. KE argumentowała, że pełne ujawnienie tych informacji naruszyłoby prywatność i integralność osób, których dotyczyły, a także interesy handlowe przedsiębiorstw.
Europosłowie zaskarżyli decyzję Komisji do Sądu Unii Europejskiej, który w 2024 roku uznał, że KE nie zapewniła wystarczająco szerokiego publicznego dostępu do umów zakupu szczepionek przeciwko COVID-19. Komisja odwołała się od tego wyroku do TSUE. Rantos zaproponował teraz, by sędziowie w Luksemburgu oddalili odwołanie Komisji i utrzymali w mocy orzeczenie sądu niższej instancji.
W ocenie rzecznika generalnego Sąd UE miał rację, uznając, że przejrzystość procesu negocjowania umów dotyczących szczepionek stanowi cel w interesie publicznym. Rantos stwierdził też, że samo ujawnienie zanonimizowanych wersji oświadczeń o braku konfliktu interesów nie pozwala na konkretne i rzeczywiste sprawdzenie bezstronności członków zespołu negocjacyjnego. Nie zgodził się również z argumentem Komisji, że podanie informacji o odszkodowaniach mogłoby naruszyć interesy handlowe firm.
Spór o dostęp do tych dokumentów trwa od 2021 roku i stał się jednym z głośniejszych przypadków dotyczących jawności działania instytucji unijnych w czasie pandemii. Opinia rzecznika generalnego nie jest wiążąca, ale często wskazuje kierunek, w jakim może pójść ostateczny wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE.
Jeśli sędziowie podzielą stanowisko Rantosa, Komisja Europejska będzie musiała liczyć się z kolejnym wyrokiem wzmacniającym standardy jawności przy dużych zamówieniach publicznych w UE.
Najważniejsze liczby w sporze o dostęp do umów na szczepionki przeciw Covid-19
| Element | Wartość | Znaczenie |
|---|---|---|
| Okres zawarcia umów | 2020–2021 | Zakupy realizowane w ramach unijnego mechanizmu wspólnych zakupów |
| Łączna wartość kontraktów | 2,7 mld euro | Skala wydatków publicznych objętych sporem |
| Liczba dawek | ponad 1 mld | Zakres zamówionych szczepionek |
| Rok złożenia wniosku o dostęp | 2021 | Wtedy europosłowie i osoby prywatne wystąpili o dokumenty |
| Rok wyroku Sądu UE | 2024 | Sąd uznał, że publiczny dostęp był niewystarczający |
Opracowanie własne na podstawie artykułu i przekazanych źródeł.
Kto biegnie się zaszczepić? Jest nowy preparat
Słownik pojęć
- rzecznik generalny TSUE
- prawnik przy Trybunale Sprawiedliwości UE, który przedstawia niewiążącą opinię w sprawie i często wskazuje możliwy kierunek orzeczenia
- Sąd Unii Europejskiej
- sąd niższej instancji w systemie sądowym UE, rozpatrujący m.in. skargi na decyzje instytucji unijnych
- przejrzystość
- jawność działania instytucji i dostęp do informacji umożliwiający kontrolę publiczną
- interesy handlowe
- ochrona poufnych danych firm, które mogłyby ujawnić ich strategię, warunki umów lub przewagę rynkową
- anonimizacja
- usuniecie lub ukrycie danych pozwalających zidentyfikować konkretne osoby
