5,64 mld zł i 64 mln dawek. Polska czeka na wykonawczy wyrok sądu w Brukseli

Francuskojęzyczny Sąd Pierwszej Instancji w Brukseli 1 kwietnia 2026 r. nakazał Polsce zapłatę 5 644 290 747 zł, czyli ok. 1,3 mld euro, oraz odbiór ok. 64 mln dawek szczepionek przeciw COVID‑19 od firmy Pfizer. Do 5 maja Ministerstwo Zdrowia nie otrzymało jednak tzw. kopii wykonawczej wyroku. Wstrzymuje to bieg 60‑dniowego terminu na apelację i oznacza, że Polska nie ma jeszcze obowiązku uiszczenia zasądzonej kwoty. Sprawa dotyczy kontraktu zawartego w ramach unijnego mechanizmu zakupowego szczepionek, w którym Polska zadeklarowała określoną liczbę dawek i zobowiązała się do ich odbioru na warunkach prawa belgijskiego. W 2022 r. rząd jednostronnie odmówił przyjmowania kolejnych dostaw i zapłaty za zamówione preparaty, tłumacząc decyzję nadwyżkami w magazynach, zmianą sytuacji epidemicznej oraz skutkami wojny w Ukrainie. Pfizer pozwał Polskę w sądzie w Brukseli, zgodnie z klauzulami kontraktu. Sąd uznał, że przedstawione przez Polskę okoliczności nie dają podstaw do odstąpienia od umowy. W uzasadnieniu, cytowanym przez media, podkreślono, że ani agresja Rosji na Ukrainę, ani spadek liczby zakażeń koronawirusem nie uzasadniają uchylenia zobowiązań kontraktowych. Sędziowie odrzucili także zarzuty dotyczące nadużycia pozycji dominującej przez Pfizera i stwierdzili, że warunki rozwiązania umowy przez Polskę nie zostały spełnione. Ministerstwo Zdrowia potwierdziło, że na razie dysponuje jedynie odpisem wyroku. „Wyrok w tej sprawie nie został jeszcze doręczony, co oznacza, że termin do wniesienia apelacji nie rozpoczął jeszcze biegu. (…) W związku z tym, że kopia wykonawcza wyroku nie została jeszcze doręczona, Polska nie wpłacała żadnych środków pieniężnych z tytułu wyroku sądu I instancji” – przekazał resort w odpowiedzi cytowanej przez RMF24. Wiceministra zdrowia Katarzyna Kacperczyk zapowiedziała złożenie apelacji i rozważenie wniosku o zawieszenie wykonalności wyroku na czas jej rozpatrywania. Zgodnie z prawem belgijskim apelacja co do zasady wymaga wcześniejszej zapłaty zasądzonej kwoty, choć możliwe są wyjątki lub zastosowanie środków zabezpieczających. Na tym etapie rząd nie przedstawił szczegółowej strategii prawnej ani informacji o ewentualnych rozmowach z Pfizerem czy Komisją Europejską. Nie ma też danych, by Polska podjęła jakiekolwiek działania finansowe związane z orzeczeniem. Sporny kontrakt jest częścią wspólnego mechanizmu zakupowego, który Komisja Europejska negocjowała w imieniu państw członkowskich. Większość krajów UE, przy dużych nadwyżkach szczepionek i spadającym popycie w 2022 r., próbowała renegocjować harmonogramy dostaw lub zmniejszać wolumeny, natomiast Polska jako jedno z nielicznych państw odmówiła odbioru kolejnych dawek. Kwota zasądzona przez sąd jest porównywalna z rocznymi wydatkami na terapie onkologiczne czy ratownictwo medyczne i stanowi ok. jedną trzecią szacowanego deficytu Narodowego Funduszu Zdrowia. Po doręczeniu kopii wykonawczej rząd będzie miał 60 dni na podjęcie decyzji o apelacji i ewentualne wnioskowanie o zawieszenie wykonalności. Rozstrzygnięcia sądu II instancji, a także ewentualne negocjacje z Pfizerem i Komisją Europejską mogą przesądzić o ostatecznym obciążeniu budżetu zdrowia oraz o dalszym sposobie realizacji unijnych kontraktów na szczepionki.