Najważniejsze
- •Poziom szczepień przeciw HPV w Polsce wynosi obecnie 17–18 proc., co znacząco odbiega od celu Narodowej Strategii Onkologicznej na 2028 r. (60 proc.) i celu WHO na 2030 r. (90 proc. zaszczepionych dziewcząt).
- •Eksperci wskazują, że poprawę wyszczepialności mogłyby przynieść szczepienia szkolne oraz system call-recall, czyli imienne zaproszenia i przypomnienia dla rodziców o kolejnych dawkach.
- •Dane porównawcze pokazują, że model szkolny może być skuteczniejszy niż szczepienia realizowane głównie w POZ; w Wielkiej Brytanii wyszczepialność sięga 85 proc., a w Portugalii 91 proc.
- •Szczepienia przeciw HPV są elementem profilaktyki nowotworów związanych z zakażeniem wirusem brodawczaka ludzkiego, w tym raka szyjki macicy oraz części nowotworów głowy i szyi.
- •Na razie propozycje zmian, takie jak rozszerzenie programu czy rozważenie obowiązkowych szczepień, pozostają stanowiskiem ekspertów, a nie oficjalną decyzją administracyjną.
Eksperci OPZCI poinformowali, że poziom szczepień przeciw HPV w Polsce wynosi 17–18 proc., i 1 czerwca zaapelowali o zmiany w programie, w tym o rozwój szczepień szkolnych.
Poziom szczepień przeciw HPV w Polsce wynosi obecnie 17–18 proc. – poinformowali 1 czerwca eksperci Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych. Jednocześnie zaapelowali o zmiany w organizacji programu, w tym o rozwój szczepień szkolnych, wdrożenie systemu imiennych zaproszeń i przypomnień oraz rozważenie rozszerzenia programu o kolejne rozwiązania.
Według ekspertów w Polsce dostępne są bezpłatne szczepienia przeciw HPV dla dzieci w wieku 9–14 lat. Jak wskazali, obecny poziom wyszczepialności utrudnia osiągnięcie celu Narodowej Strategii Onkologicznej, która zakłada zaszczepienie 60 proc. populacji docelowej do 2028 r. W materiale przywołano też cel Światowej Organizacji Zdrowia na 2030 r., zakładający objęcie szczepieniem 90 proc. dziewcząt. Eksperci zaznaczyli, że Polska wdrożyła powszechny program szczepień przeciw HPV później niż inne państwa Unii Europejskiej.
Prof. Paweł Koczkodaj z Narodowego Instytutu Onkologii – Państwowego Instytutu Badawczego mówił, że dla uzyskania efektu populacyjnego potrzebny jest wyższy odsetek zaszczepionych. W jego ocenie skokowy wzrost udziału w programie mógłby przynieść ogólnopolski system call-recall, czyli aktywne wysyłanie imiennych zaproszeń do rodziców oraz przypomnień o kolejnych dawkach. Eksperci OPZCI wskazali też na potrzebę intensyfikacji szczepień w szkołach i rozważenia obowiązkowych szczepień przeciw HPV. Zaznaczyli jednak, że są to postulaty środowiska ekspertów, a nie ogłoszone decyzje administracyjne.
Porównania międzynarodowe i model szkolny
W materiale przytoczono również porównania międzynarodowe. Według ekspertów wskaźnik wyszczepienia w Wielkiej Brytanii wynosi 85 proc., a w Portugalii 91 proc. Zwrócili też uwagę, że model szkolny może zapewniać poziom wyszczepialności od 46 do 93 proc., podczas gdy w placówkach podstawowej opieki zdrowotnej wynosi on 40–50 proc. W roku szkolnym 2024/2025 do programu szczepień szkolnych przystąpiło około 40 proc. szkół podstawowych, czyli ponad 5,2 tys. placówek, w których podano niemal 85 tys. dawek.
Znaczenie szczepień w profilaktyce nowotworów
Szczepienia przeciw HPV są elementem profilaktyki nowotworów związanych z zakażeniem wirusem brodawczaka ludzkiego. Jak przypominają eksperci, HPV wiąże się z rakiem szyjki macicy, a także z innymi nowotworami, m.in. odbytu, prącia, sromu, pochwy oraz części nowotworów głowy i szyi. Debata dotyczy dziś głównie tego, czy program powinien w większym stopniu opierać się na szkołach i aktywnym zapraszaniu rodziców.
Na razie przedstawione 1 czerwca propozycje pozostają stanowiskiem ekspertów OPZCI. Kluczowe będzie to, czy odniesie się do nich Ministerstwo Zdrowia i czy przedstawi pełne, oficjalne dane wraz z metodologią obliczania obecnego wskaźnika 17–18 proc.
Kluczowe dane o szczepieniach HPV w Polsce i wybranych porównaniach międzynarodowych
| Wskaźnik / obszar | Wartość | Kontekst |
|---|---|---|
| Obecny poziom szczepień HPV w Polsce | 17–18 proc. | Szacunek przedstawiony przez ekspertów OPZCI |
| Cel Narodowej Strategii Onkologicznej do 2028 r. | 60 proc. | Docelowy poziom zaszczepionej populacji |
| Cel WHO do 2030 r. | 90 proc. | Odsetek zaszczepionych dziewcząt |
| Wyszczepialność w Wielkiej Brytanii | 85 proc. | Porównanie międzynarodowe |
| Wyszczepialność w Portugalii | 91 proc. | Porównanie międzynarodowe |
| Model szkolny | 46–93 proc. | Zakres wyszczepialności według ekspertów |
| Model w POZ | 40–50 proc. | Zakres wyszczepialności według ekspertów |
| Udział szkół w programie 2024/2025 | ok. 40 proc. szkół | Ponad 5,2 tys. szkół podstawowych |
| Liczba podanych dawek w szkołach | niemal 85 tys. | W roku szkolnym 2024/2025 |
Źródło: artykuł na podstawie wypowiedzi ekspertów OPZCI i danych przytoczonych w tekście.
Co eksperci wskazują jako drogę do poprawy szczepień przeciw HPV
Źródło: opracowanie na podstawie informacji i postulatów ekspertów przytoczonych w artykule.
Słownik pojęć
- HPV
- Wirus brodawczaka ludzkiego, związany z rozwojem m.in. raka szyjki macicy oraz części innych nowotworów.
- Wyszczepialność
- Odsetek osób w danej populacji, które zostały zaszczepione przeciw określonej chorobie.
- Call-recall
- System aktywnego wysyłania zaproszeń i przypomnień o szczepieniu lub kolejnych dawkach.
- POZ
- Podstawowa opieka zdrowotna, czyli m.in. przychodnie i lekarze rodzinni realizujący świadczenia pierwszego kontaktu.
- Narodowa Strategia Onkologiczna
- Państwowy program wyznaczający cele i kierunki działań w profilaktyce, diagnostyce i leczeniu nowotworów w Polsce.
- Profilaktyka
- Działania mające zapobiegać chorobom lub zmniejszać ryzyko ich wystąpienia.
