Najważniejsze
- •Muscymol i kwas ibotenowy zawarte w muchomorze czerwonym są w Polsce objęte zakazem obrotu od maja 2025 roku.
- •Suszenie grzybów nie usuwa szkodliwych substancji – przekształca kwas ibotenowy w neurotoksyczny muscymol.
- •Zatrucie prowadzi do porażenia ośrodkowego układu nerwowego, powodując omamy, drgawki, a nawet śpiączkę.
- •W przypadku podejrzenia spożycia należy pilnie dzwonić pod 112, zaniechać samodzielnego wywoływania wymiotów i zabezpieczyć resztki preparatu.
- •Trend tzw. mikrodawkowania wiąże się ze znacznym ryzykiem ciężkiego zatrucia ze względu na brak możliwości precyzyjnego dawkowania.
Państwowa Inspekcja Sanitarna oraz Ministerstwo Zdrowia ostrzegają przed spożywaniem suszonego muchomora czerwonego, przypominając o zakazie obrotu zawartymi w nim toksynami.
Państwowa Inspekcja Sanitarna oraz Ministerstwo Zdrowia ostrzegają przed spożywaniem suszonego muchomora czerwonego (Amanita muscaria). Służby przypominają, że zawarte w tym grzybie substancje psychoaktywne – muscymol i kwas ibotenowy – od 22 maja 2025 roku są w Polsce objęte ustawowym zakazem obrotu.
Przekonanie o bezpieczeństwie suszonego grzyba wynika z błędnych założeń dotyczących obróbki cieplnej. Proces suszenia owocnika prowadzi wprawdzie do dekarboksylacji kwasu ibotenowego do muscymolu, lecz nie eliminuje szkodliwych substancji. Muscymol pozostaje silnie działającym związkiem psychoaktywnym i neurotoksycznym. Badania wskazują, że stężenie obu toksyn różni się w zależności od miejsca wzrostu, warunków przechowywania, a nawet konkretnej części owocnika, co uniemożliwia precyzyjne określenie bezpiecznej dawki.
Objawy zatrucia i pierwsza pomoc
Po wniknięciu do organizmu kwas ibotenowy wpływa bezpośrednio na receptory glutaminergiczne, natomiast muscymol aktywuje receptory GABA-A. Wywołuje to u pacjentów zaburzenia neurologiczne, takie jak omamy, zaburzenia świadomości, dezorientację, pobudzenie psychoruchowe, a w ciężkich przypadkach drgawki oraz śpiączkę.
W przypadku podejrzenia zatrucia serwis pacjent.gov.pl zaleca natychmiastowe wezwanie służb ratunkowych pod numerem 112. Służby medyczne apelują, aby nie wywoływać wymiotów na własną rękę bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem lub operatorem numeru alarmowego. Zaleca się również zabezpieczenie resztek spożytego preparatu, co ułatwi późniejszą diagnozę na oddziale szpitalnym.
Niebezpieczny trend i sankcje prawne
Działania informacyjne służb stanowią odpowiedź na internetową modę na tzw. mikrodawkowanie, którego zwolennicy celowo spożywają przetworzone grzyby w celach psychoaktywnych lub anksjolitycznych (przeciwlękowych). Zatrucie muchomorem czerwonym wiąże się z porażeniem ośrodkowego układu nerwowego. Różni się ono zasadniczo od zatrucia muchomorem sromotnikowym (Amanita phalloides), w którym obecne amatoksyny prowadzą do nieodwracalnego uszkodzenia wątroby.
Wpisanie kwasu ibotenowego i muscymolu do urzędowego wykazu substancji zakazanych w maju 2025 roku umożliwiło Inspekcji Sanitarnej nakładanie kar administracyjnych i finansowych na podmioty wprowadzające te produkty do obrotu. Komunikaty rządowe nie podają jednak szczegółowych danych statystycznych dotyczących liczby hospitalizacji ani skali zablokowanych ofert handlowych w 2026 roku.
Porównanie skutków zatrucia muchomorem czerwonym i sromotnikowym
Muchomor czerwony (Amanita muscaria)
Muchomor sromotnikowy (Amanita phalloides)
Postępowanie w przypadku podejrzenia zatrucia muchomorem
Słownik pojęć
- Muscymol
- Związek chemiczny i alkaloid o działaniu neurotoksycznym i psychoaktywnym, będący agonistą receptorów GABA-A.
- Kwas ibotenowy
- Substancja psychoaktywna obecna m.in. w muchomorze czerwonym; w procesie suszenia lub pod wpływem temperatury ulega dekarboksylacji do muscymolu.
- Dekarboksylacja
- Reakcja chemiczna polegająca na usunięciu grupy karboksylowej z cząsteczki związku organicznego.
- Amatoksyny
- Silnie toksyczne związki organiczne występujące m.in. w muchomorze sromotnikowym, prowadzące do martwicy komórek wątroby (hepatocytów).
- Mikrodawkowanie (microdosing)
- Praktyka przyjmowania bardzo małych (subprogowych) dawek substancji psychoaktywnej w celu uzyskania efektów terapeutycznych lub poznawczych bez wywoływania pełnych halucynacji.
