PZH: kleszczowe zapalenie mózgu występuje w całej Polsce. 99 procent przypadków kończy się hospitalizacją

W 2025 roku w Polsce hospitalizowano 99 proc. zgłoszonych przypadków kleszczowego zapalenia mózgu. Dane z nowego raportu Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH i Głównego Inspektora Sanitarnego pokazują też, że zachorowania wystąpiły we wszystkich 16 województwach.

Najwięcej przypadków odnotowano w województwie podlaskim, gdzie potwierdzono 228 zachorowań. Na drugim miejscu znalazło się województwo mazowieckie z 215 przypadkami, a dalej warmińsko-mazurskie z 133, lubelskie z 71 oraz dolnośląskie z 68 przypadkami. Według raportu pozostałe województwa również rejestrowały zachorowania, co potwierdza, że problem nie ogranicza się już do pojedynczych regionów.

Autorzy raportu wskazali też województwa, w których wzrost liczby zachorowań wobec 2024 roku był największy. Były to województwa dolnośląskie, mazowieckie i podlaskie. Dalej uplasowały się śląskie, lubelskie, warmińsko-mazurskie i małopolskie. Z danych wynika więc nie tylko szeroki zasięg choroby, ale też jej rosnąca dynamika w części kraju.

PZH wiąże rozprzestrzenianie się wirusa KZM m.in. ze zmianami klimatycznymi. Sprzyjają one rozszerzaniu zasięgu kleszczy, wydłużaniu okresu ich aktywności i zwiększaniu populacji tych pajęczaków. Instytut zwraca też uwagę na rosnącą mobilność ludzi oraz migracje, które mogą ułatwiać przenoszenie chorób wektorowych na nowe obszary.

Kleszczowe zapalenie mózgu jest ostrą chorobą wirusową, która może prowadzić do powikłań neurologicznych. Zakażenie może nastąpić po ukłuciu przez zakażonego kleszcza, rzadziej po spożyciu niepasteryzowanego mleka zakażonego zwierzęcia, a wyjątkowo także przez transfuzję krwi lub przeszczep narządu. Choroba rozwija się zwykle w ciągu 7–14 dni. Początkowo może przypominać infekcję grypową, ale u części chorych później dochodzi do zajęcia ośrodkowego układu nerwowego.

W cięższej fazie pojawiają się silne bóle głowy, sztywność karku, zaburzenia świadomości, problemy z koordynacją i porażenia. PZH podaje, że u 35–58 proc. chorych z zajęciem ośrodkowego układu nerwowego dochodzi do trwałych powikłań neurologicznych, a około 1 proc. zakażeń kończy się zgonem.

Instytut podkreśla, że w leczeniu KZM nie ma specyficznej terapii, która zapobiegałaby rozwojowi neurologicznej fazy choroby. Jedyną skuteczną ochroną pozostaje szczepienie. Aby utrzymać odporność, potrzebne są trzy dawki podstawowe i dawka przypominająca co 3–5 lat. Szczepienie jest zalecane i odpłatne, choć w Warszawie działa program bezpłatnych szczepień dla mieszkańców w wieku 20–59 lat.