Najważniejsze
- •35-letnie badania Cary Institute wykazują, że liczebność kleszczy zależy przede wszystkim od urodzaju żołędzi oraz populacji myszy, a nie od liczby jeleni.
- •Rok po szczycie populacji myszy (które żywią się żołędziami i są głównym rezerwuarem bakterii) liczba nimf kleszczy rośnie średnio o 39,4%.
- •Cykl zagrożenia boreliozą ma charakter dwuletni: wysyp żołędzi prowadzi do wzrostu liczby myszy, co w kolejnym sezonie skutkuje masowym pojawieniem się zakażonych nimf.
- •Podobne zależności zaobserwowano również w Polsce, choć w Europie rola jeleniowatych w ekosystemie kleszczy może być nieco większa niż w Ameryce Północnej.
Amerykańscy naukowcy z Cary Institute of Ecosystem Studies w 35-letnim badaniu opublikowanym 17 sierpnia 2026 roku na łamach czasopisma „PNAS” wykazali, że liczebność kleszczy zależy przede wszystkim od populacji myszy i obfitości żołędzi.
Amerykańscy naukowcy z Cary Institute of Ecosystem Studies opublikowali 17 sierpnia 2026 roku na łamach czasopisma „PNAS” wyniki 35-letnich badań nad czynnikami wpływającymi na liczebność kleszczy przenoszących boreliozę. Z przeprowadzonej analizy wynika, że populacja tych pajęczaków zależy głównie od liczebności myszy oraz obfitości żołędzi, a nie – jak dotychczas sądzono – od zagęszczenia jeleni czy zimowych mrozów.
Badacze prowadzili nieprzerwany monitoring ekologiczny w stacji badawczej Millbrook w stanie Nowy Jork, odławiając co roku pajęczaki oraz gryzonie. Analiza statystyczna wykazała, że rok po szczytowym poziomie populacji myszy liczba nimf kleszczy w danym środowisku wzrasta średnio o 39,4%. Myszy są bowiem głównym żywicielem larw kleszczy i najskuteczniej zarażają je bakterią Borrelia burgdorferi. O ekspansji tych gryzoni decyduje z kolei obfitość żołędzi dębowych. Z drugiej strony, wysokie temperatury połączone z brakiem opadów wysuszają ściółkę leśną, co eliminuje wrażliwe na odwodnienie pajęczaki. Badanie nie wykazało natomiast korelacji między wahaniami liczebności jeleni a późniejszym zagęszczeniem nimf w otwartych kompleksach leśnych.
Borelioza – globalne wyzwanie zdrowotne
Borelioza to najczęstsza choroba odkleszczowa na półkuli północnej. Amerykańskie Centra Kontroli i Prewencji Chorób (CDC) szacują roczną liczbę zachorowań w Stanach Zjednoczonych na około 476 tysięcy. Z kolei w Europie, według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) i Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC), zapada na nią rocznie od 650 do 850 tysięcy osób. Długofalowe badania zespołu kierowanego m.in. przez Richarda S. Ostfelda i Felicię Keesing zostały sfinansowane przez amerykańskie federalne agencje rządowe: National Science Foundation oraz National Institutes of Health.
Dwuletni cykl ryzyka i różnice międzykontynentalne
Ryzyko zakażenia u ludzi rośnie w dwuletnim cyklu. Rozpoczyna go obfity wysyp żołędzi, stymulujący wzrost populacji myszy w kolejnym roku, co w następnym sezonie skutkuje pojawieniem się zainfekowanych pajęczaków. Nimfy osiągają zaledwie wielkość ziarna maku i żerują niezauważalnie przez 24 do 48 godzin – to czas niezbędny do transmisji patogenów. Podobną zależność wykazali w 2016 roku polscy naukowcy, Michał Bogdziewicz i Jakub Szymkowiak z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, opierając się na danych Lasów Państwowych oraz Państwowego Zakładu Higieny. Należy jednak pamiętać o różnicach ekologicznych między kontynentami. W Polsce głównymi wektorami i żywicielami patogenów są kleszcz pospolity, mysz leśna oraz nornica ruda, a rola jeleniowatych w podtrzymywaniu populacji kleszczy w Europie może być większa niż w Ameryce Północnej.
Przedstawiciele środowiska naukowego wciąż debatują nad skutecznością redukcji populacji jeleni. Wskazują przy tym na badania prowadzone na obszarach zamkniętych, w których drastyczne zmniejszenie liczby tych ssaków prowadziło do spadku populacji pajęczaków. Obecnie instytucje zdrowia publicznego w Stanach Zjednoczonych i Europie nie wykorzystują jeszcze modeli opartych na urodzaju żołędzi w systemach wczesnego ostrzegania. Narzędzia te mogą jednak w przyszłości posłużyć do prognozowania zagrożenia epidemicznego z dwuletnim wyprzedzeniem.
Dwuletni cykl ryzyka zachorowania na boreliozę
Model ekologiczny na podstawie 35-letnich badań Cary Institute of Ecosystem Studies
Różnice ekologiczne w transmisji boreliozy: Ameryka Północna vs Europa
Ameryka Północna (badania Cary Institute)
Europa (w tym Polska)
Szacowana roczna liczba zachorowań na boreliozę oraz kluczowe statystyki ekologiczne
| Obszar / Parametr badawczy | Wartość / Liczba przypadków rocznie | Źródło danych |
|---|---|---|
| Stany Zjednoczone (USA) | ok. 476 000 zachorowań | CDC (Centers for Disease Control and Prevention) |
| Europa | 650 000 – 850 000 zachorowań | WHO / ECDC |
| Wzrost liczby nimf kleszczy rok po szczycie populacji myszy | Średnio o 39,4% | Cary Institute of Ecosystem Studies (PNAS 2026) |
Dane na podstawie artykułu (CDC, WHO, ECDC, Cary Institute)
Słownik pojęć
- Nimfa kleszcza
- Stadium rozwojowe kleszcza, następujące po larwie, a przed postacią dorosłą. Nimfy są bardzo małe (wielkości ziarna maku) i to one najczęściej niezauważalnie zarażają ludzi.
- Borelioza (Lyme disease)
- Wieloukładowa choroba zakaźna przenoszona przez kleszcze, wywoływana przez bakterie z rodzaju Borrelia.
- Borrelia burgdorferi
- Bakteria spiralna (krętek) będąca głównym czynnikiem etiologicznym boreliozy w Ameryce Północnej i jednym z głównych w Europie.
- Rezerwuar patogenu (żywiciel rezerwuarowy)
- Organizm (np. mysz, nornica), w którym patogen (bakteria) może żyć i namnażać się bez powodowania ciężkiej choroby u samego nosiciela, stanowiący źródło zakażenia dla wektorów (kleszczy).
- Wektor
- Organizm przenoszący patogeny z jednego gospodarza na drugiego. W tym przypadku kleszcze są wektorami przenoszącymi bakterie Borrelia z gryzoni na ludzi.
