Protest francuskich farmaceutów: obawy o przyszłość rynku aptek

30 maja 2024 r. francuscy farmaceuci przeprowadzili ogólnokrajowy protest przeciw pogarszającej się sytuacji finansowej aptek i obawom przed deregulacją rynku. Środowisko aptekarskie sprzeciwiało się zmianom, które mogłyby osłabić model oparty na niezależności zawodowej farmaceuty.

Organizacje zawodowe wskazywały, że głównym problemem jest spadek rentowności aptek oraz sposób ich finansowania. Protestujący zwracali uwagę, że zagrożeniem nie jest sama konkurencja, lecz przesunięcie ciężaru rynku z opieki farmaceutycznej w stronę sprzedaży. Nie podano oficjalnych danych o liczbie uczestników protestu.

Francuski model aptekarski od lat opiera się na założeniu, że właścicielem apteki może być farmaceuta wykonujący zawód albo spółka kontrolowana przez farmaceutów. Przepisy mają ograniczać wpływ inwestorów spoza zawodu i chronić niezależność decyzji zawodowych. W praktyce oznacza to także silne ograniczenia dla budowy dużych sieci własnościowych. We Francji apteka jest traktowana przede wszystkim jako część systemu ochrony zdrowia, a nie wyłącznie jako przedsiębiorstwo.

W Polsce rozwiązania są podobne w założeniach, ale inne w praktyce. Po wejściu w życie przepisów znanych jako „Apteka dla aptekarza” w 2017 r. możliwość uzyskania zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej ograniczono głównie do farmaceutów i spółek tworzonych przez farmaceutów. Wprowadzono też limity antykoncentracyjne: jeden podmiot może prowadzić maksymalnie cztery apteki i nie może przekroczyć 1 proc. aptek w danym województwie. Zmiany nie objęły jednak wszystkich placówek w takim samym stopniu jak we Francji.

Kluczowa różnica polega na tym, że francuskie zasady obowiązują konsekwentnie od dekad i dotyczą całego rynku. W Polsce ograniczenia dotyczą przede wszystkim nowych zezwoleń, a apteki działające przed 2017 r. mogły pozostać w sieciach i strukturach, w których farmaceuta nie jest właścicielem. Dlatego polski rynek nadal łączy niezależne apteki z dużym segmentem sieciowym, którego we Francji w tej skali nie ma.

Francuski protest pokazał, że spór o model apteki nie dotyczy wyłącznie własności, ale także sposobu finansowania działalności. Dla Polski oznacza to, że dyskusja o regulacjach może w praktyce wrócić do pytania o stabilność ekonomiczną aptek i rolę farmaceuty w ochronie zdrowia. Jeśli problemy finansowe będą narastać, presja na korekty przepisów może pojawić się także na polskim rynku.