Najważniejsze
- •U części dorosłych ADHD nie objawia się nadruchliwością, lecz niską energią, przewlekłym zmęczeniem i trudnością z rozpoczęciem nawet prostych zadań.
- •Takie objawy bywają mylone z lenistwem, przez co ADHD może pozostawać długo nierozpoznane.
- •Lekarz podkreśla, że „niskoenergetyczne ADHD” nie jest oficjalnym rozpoznaniem w klasyfikacjach, choć może odpowiadać rzeczywistemu obrazowi klinicznemu.
- •ADHD ma podłoże genetyczne i może wiązać się ze skrajnościami w energii, koncentracji, szybkości działania i regulacji emocji.
- •Rosnąca świadomość mniej typowych objawów ADHD może pomóc w trafniejszej diagnozie u dorosłych i lepszym dopasowaniu pomocy do pacjenta.
Nowe obserwacje sugerują, że część dorosłych z ADHD może mieć niski poziom energii życiowej, przez co pozostaje niezdiagnozowana.
Coraz więcej dorosłych otrzymuje diagnozę ADHD, ale część pacjentów nie wykazuje klasycznych objawów nadpobudliwości. Dr hab. Jarosław Jóźwiak powiedział w Newsweeku, że u niektórych osób z tym zaburzeniem dominuje niski poziom energii życiowej, przez co ich trudności bywają mylone z lenistwem i pozostają nierozpoznane.
Lekarz opisał pacjentów, którzy sprawiają wrażenie stale zmęczonych i mają ogromny problem z wykonaniem nawet podstawowych czynności. Jak podał, część z nich ma trudność z mobilizacją do pracy, codziennej higieny czy rozpoczęcia prostych zadań. W jego ocenie właśnie taki obraz może prowadzić do przeoczenia ADHD, bo otoczenie i sami pacjenci nie łączą braku napędu z tym rozpoznaniem.
Jóźwiak zaznaczył jednak, że deficyt energii nie jest oficjalnie uznawany za objaw ADHD. Z tego powodu używa w swojej praktyce określeń „niskoenergetyczne” i „wysokoenergetyczne” ADHD, choć w klasyfikacjach chorób takie rozróżnienie nie funkcjonuje. W ICD-10 wyróżnia się trzy typy ADHD: z przewagą nadpobudliwości ruchowej, z przewagą problemów z koncentracją uwagi i typ mieszany.
Według lekarza ADHD ma podłoże genetyczne. Zaznaczył, że nie istnieje jeden gen odpowiedzialny za to zaburzenie, lecz chodzi o wiele wariantów genowych. W jego ocenie osoby z ADHD mogą znajdować się na skrajnych biegunach w kilku obszarach, w tym energii, koncentracji, szybkości działania i regulacji emocji. U jednych może dominować hiperfokus, u innych całkowita niemożność skupienia się na zadaniu.
W rozmowie z Newsweekiem Jóźwiak wskazał też, że niskoenergetyczne ADHD może wiązać się z przewlekłym zmęczeniem, chaosem w myśleniu, prokrastynacją i paraliżem decyzyjnym. Pacjenci wiedzą, co powinni zrobić, ale nie potrafią ruszyć z miejsca. Część z nich doświadcza też większej wrażliwości na krytykę i problemów z regulacją emocji.
ADHD pozostaje zaburzeniem, które w praktyce klinicznej bywa rozpoznawane późno, zwłaszcza u dorosłych. Rosnąca liczba diagnoz sprawia jednak, że lekarze coraz częściej zwracają uwagę na mniej oczywiste obrazy tego samego rozpoznania. Jeśli taki kierunek badań się utrzyma, może to skłonić specjalistów do szerszego spojrzenia na objawy i dopasowania diagnostyki do pacjenta, a nie tylko do klasycznego wzorca nadruchliwości.
ADHD u dorosłych: obraz klasyczny vs. niskoenergetyczny
Klasyczny obraz ADHD
Niskoenergetyczne ADHD
Słownik pojęć
- ADHD
- Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi; zaburzenie neurorozwojowe obejmujące m.in. trudności z koncentracją, impulsywność i/lub nadruchliwość.
- Hiperfokus
- Stan bardzo intensywnego, zawężonego skupienia na jednym zadaniu lub bodźcu, często występujący naprzemiennie z trudnością w koncentracji.
- Prokrastynacja
- Odkładanie rozpoczęcia lub dokończenia zadań mimo świadomości ich ważności.
- Paraliż decyzyjny
- Silna trudność z podjęciem decyzji lub uruchomieniem działania, nawet gdy osoba wie, co powinna zrobić.
- Dysregulacja emocji
- Trudność w kontrolowaniu, modulowaniu i adekwatnym wyrażaniu emocji.
- ICD-10
- Międzynarodowa klasyfikacja chorób, w której ADHD opisano z podziałem na trzy typy kliniczne.
- DSM-5
- Amerykańska klasyfikacja zaburzeń psychicznych, w której ADHD opisuje się jako jedno zaburzenie z różnymi dominującymi objawami.
