Najważniejsze
- •Wieczorny chronotyp wiązał się u badanych kobiet z gorszym profilem metabolicznym i większą ilością tkanki tłuszczowej niż chronotyp poranny.
- •O znaczeniu wyników decydowała nie tylko ilość kalorii, ale przede wszystkim pora jedzenia — „nocne marki” jadły mniej rano i więcej późnym wieczorem.
- •U kobiet o wieczornym rytmie częściej obserwowano więcej tłuszczu trzewnego, wyższe stężenie insuliny i trójglicerydów oraz niższy poziom HDL.
- •Dieta wieczornych typów była uboższa w błonnik, witaminy i składniki mineralne, mimo podobnej podaży energii i makroskładników.
- •Autorzy sugerują, że w ocenie nawyków żywieniowych warto uwzględniać nie tylko to, co pacjent je, ale też kiedy je.
Badanie z Nowej Zelandii wykazało, że 300 kobiet o wieczornym chronotypie miało gorsze wskaźniki metaboliczne i więcej tkanki tłuszczowej, zwłaszcza w okolicy brzucha.
Badanie przeprowadzone w Auckland w Nowej Zelandii wykazało, że kobiety o wieczornym chronotypie miały gorsze wskaźniki metaboliczne i większą ilość tkanki tłuszczowej niż uczestniczki funkcjonujące w bardziej porannym rytmie. Analizą objęto 300 zdrowych kobiet w wieku od 18 do 45 lat, a wyniki sugerują związek między porą aktywności, porą jedzenia i kondycją metaboliczną.
Badacze oceniali chronotyp za pomocą Monachijskiego Kwestionariusza Chronotypu. Następnie uczestniczki przez pięć dni zapisywały wszystko, co jadły i piły, a dane weryfikowali dietetycy podczas wywiadów. Kobiety o wieczornym chronotypie częściej odkładały większość kalorii na późne godziny dnia. Jadły mniej rano, a większe posiłki spożywały wieczorem. Ich jadłospisy zawierały też mniej błonnika, witamin i składników mineralnych niż dieta kobiet o porannym rytmie dnia.
Różnice były widoczne także w składzie ciała i badaniach laboratoryjnych. Do oceny masy tłuszczowej naukowcy wykorzystali DXA, czyli badanie pozwalające precyzyjnie określić ilość tkanki tłuszczowej i miejsce jej odkładania. U kobiet o wieczornym chronotypie stwierdzono większy odsetek tłuszczu w organizmie oraz wyraźniejszą tendencję do gromadzenia go w okolicy brzucha. W tej grupie częściej obserwowano też wyższe stężenie insuliny i trójglicerydów oraz niższy poziom cholesterolu HDL. Autorzy pracy wskazali również na wyższe stężenie leptyny i niższy poziom greliny.
W materiale przywołano też ryzyko zdrowotne związane z takim profilem. Według opisu badania wieczorny chronotyp wiązał się z większym ryzykiem otyłości, hiperlipidemii i cukrzycy typu 2. Jednocześnie całkowita liczba spożywanych kalorii oraz udział białka, tłuszczów i węglowodanów nie różniły się istotnie między grupami. To sugeruje, że znaczenie mogła mieć przede wszystkim pora jedzenia, a nie sama ilość energii w diecie.
Chronotyp to biologiczna skłonność do wcześniejszego albo późniejszego funkcjonowania w ciągu doby. Wpływa na sen, czuwanie i nawyki żywieniowe, a zatem także na to, kiedy organizm otrzymuje większość energii. W badaniach nad otyłością i chorobami metabolicznymi ten element coraz częściej pojawia się obok składu diety i aktywności fizycznej.
Autorzy badania zaznaczyli, że potrzebne są kolejne analizy, by lepiej wyjaśnić zależności między chronotypem, czasem posiłków i zdrowiem metabolicznym. Dla praktyki medycznej oznacza to, że ocena nawyków żywieniowych może wymagać uwzględnienia nie tylko tego, co pacjent je, ale też kiedy je.
Jak chronotyp może wpływać na metabolizm
Na podstawie badania kobiet z Auckland opisanego w artykule.
Najważniejsze różnice między kobietami o wieczornym i porannym chronotypie
| Obszar | Chronotyp wieczorny | Chronotyp poranny |
|---|---|---|
| Uczestniczki | 300 zdrowych kobiet 18–45 lat | 300 zdrowych kobiet 18–45 lat |
| Rozkład kalorii | Więcej energii późnym wieczorem | Więcej energii rano |
| Skład diety | Mniej błonnika, witamin i minerałów | Lepsza jakość mikroskładników |
| Tkanka tłuszczowa | Większy odsetek tłuszczu, więcej tłuszczu brzusznego | Mniejszy odsetek tłuszczu |
| Insulina i trójglicerydy | Wyższe | Niższe |
| Cholesterol HDL | Niższy | Wyższy |
| Leptyna / grelina | Wyższa leptyna, niższa grelina | Korzystniejszy profil hormonalny |
Na podstawie badania opisanego w artykule oraz jego streszczenia w materiałach źródłowych.
Słownik pojęć
- Chronotyp
- Osobnicza skłonność do aktywności i snu o określonej porze doby; wyróżnia się m.in. typ poranny i wieczorny.
- Monachijski Kwestionariusz Chronotypu
- Narzędzie ankietowe służące do oceny preferowanej pory aktywności, snu i czuwania.
- DXA
- Badanie densytometryczne pozwalające precyzyjnie ocenić skład ciała, w tym ilość tkanki tłuszczowej.
- Tkanka tłuszczowa trzewna
- Tłuszcz gromadzący się w obrębie jamy brzusznej, związany z większym ryzykiem metabolicznym.
- Insulina
- Hormon regulujący poziom glukozy we krwi; podwyższone stężenie może wskazywać na zaburzenia metaboliczne.
- Trójglicerydy
- Rodzaj tłuszczów krążących we krwi; ich podwyższenie zwiększa ryzyko sercowo-metaboliczne.
- Cholesterol HDL
- Frakcja cholesterolu uznawana za ochronną; niższe stężenie wiąże się z gorszym profilem lipidowym.
- Leptyna i grelina
- Hormony regulujące apetyt i sytość; ich zaburzony poziom może sprzyjać nadmiernemu jedzeniu.
