Najważniejsze
- •Metoda SUBSCAN łączy trójwymiarową tomografię optyczną LC-OCT i algorytm AI do wykrywania raka podstawnokomórkowego przed pojawieniem się widocznych zmian skórnych.
- •Urządzenie LC-OCT umożliwia wirtualną biopsję bez naruszania ciągłości skóry dzięki rozdzielczości na poziomie jednego mikrometra.
- •Głównymi barierami wdrożenia metody są wysoki koszt aparatury (80–120 tys. euro) oraz duża czasochłonność procedury diagnostycznej.
- •Stosowanie metody SUBSCAN w praktyce niesie ryzyko nadrozpoznawalności mikro-zmian u starszych pacjentów, które mogłyby nigdy nie zagrozić ich życiu.
- •W publikacji naukowej dr. Ronickego zabrakło kluczowych wskaźników czułości i swoistości AI oraz informacji o liczebności grupy badawczej.
Naukowcy z Uniwersytetu w Erlangen opracowali metodę SUBSCAN. Dzięki zastosowaniu sztucznej inteligencji i tomografii optycznej pozwala ona wykryć raka podstawnokomórkowego jeszcze przed pojawieniem się widocznych zmian na skórze.
Zespół badawczy pod kierownictwem dr. Moritza Ronickego z Kliniki Dermatologii Uniwersytetu w Erlangen opracował w sierpniu 2026 roku metodę diagnostyczną SUBSCAN do wykrywania raka podstawnokomórkowego. Nowa technologia wykorzystuje trójwymiarową tomografię optyczną LC-OCT oraz algorytm sztucznej inteligencji do lokalizowania ognisk nowotworowych, zanim na skórze pojawią się widoczne gołym okiem zmiany. Wyniki swoich prac badacze opublikowali w czasopiśmie naukowym (DOI: 10.1001/jamadermatol.2026.2992).
Urządzenie LC-OCT wykonuje trójwymiarowe skany skóry z rozdzielczością jednego mikrometra (jednej tysięcznej milimetra). Umożliwia to obrazowanie tkanki na poziomie pojedynczych komórek. Wbudowany algorytm sztucznej inteligencji analizuje obraz w czasie rzeczywistym i dostarcza lekarzowi wskaźnik prawdopodobieństwa wystąpienia nowotworu. Dr Moritz Ronicke, który od 2020 roku pracuje w Uniklinikum Erlangen i od maja 2023 roku uczestniczy w programie badawczym NOTICE, wskazał jednak na ograniczenia tej metody. Obecnie SUBSCAN nie nadaje się do rutynowego stosowania w gabinetach lekarskich ze względu na duży nakład czasu potrzebny na przeprowadzenie pełnej procedury.
Wątpliwości wokół badania pilotażowego
Dodatkowo autorzy badania pilotażowego nie przedstawili w publikacji wskaźników czułości ani swoistości sztucznej inteligencji w wykrywaniu zmian. Praca nie podaje również liczby pacjentów uczestniczących w tym studium wykonalności, co uniemożliwia ocenę reprezentatywności uzyskanych wyników. Badacze pominęli także szacunki finansowe dotyczące wdrożenia metody do publicznego systemu ochrony zdrowia oraz nie dołączyli komentarza niezależnych ekspertów dermatologów. Publikacja nie zawiera również deklaracji o potencjalnych powiązaniach finansowych autorów z producentami aparatury LC-OCT.
Szansa na leczenie bez skalpela
Rak podstawnokomórkowy to najczęstszy nowotwór złośliwy u ludzi. Około 70–80 proc. tych zmian rozwija się w obszarze twarzy, a standardowa terapia w 80–90 proc. przypadków polega na chirurgicznym wycięciu tkanki. Technologia LC-OCT umożliwia przeprowadzenie wirtualnej biopsji bez naruszania ciągłości skóry, jednak koszt zakupu urządzenia wynosi od 80 do 120 tysięcy euro. Klasyczny dermatoskop kosztuje znacznie mniej. Wczesne wykrywanie zmian podskórnych ma w założeniu pozwolić na zastosowanie miejscowej immunoterapii lub chemioterapii w kremie, co wykluczyłoby potrzebę operacji chirurgicznej.
Kliniczne zastosowanie metody SUBSCAN rodzi jednak ryzyko nadrozpoznawalności nowotworów u starszych pacjentów. Część mikroskopijnych zmian rośnie na tyle wolno, że mogłaby nigdy nie zagrozić życiu chorych, a ich leczenie narażałoby pacjentów na niepotrzebne procedury medyczne. Wdrożenie nowej diagnostyki do powszechnego systemu opieki zdrowotnej wymaga w pierwszej kolejności skrócenia czasu badania oraz obniżenia kosztów aparatury.
Porównanie cech klasycznego dermatoskopu oraz technologii LC-OCT (metoda SUBSCAN)
| Cecha / Parametr | Klasyczny dermatoskop | Urządzenie LC-OCT (SUBSCAN) |
|---|---|---|
| Szacowany koszt urządzenia | Niski (od kilkuset do kilku tysięcy złotych) | Bardzo wysoki (80 000 - 120 000 EUR) |
| Rozdzielczość badania | Optyczna (powiększenie obrazu powierzchni skóry) | Mikroskopowa (do 1 mikrometra / 0,001 mm) |
| Inwazyjność oceny głębszych warstw tkanki | Wymaga tradycyjnej biopsji chirurgicznej | Umożliwia bezinwazyjną „wirtualną biopsję” |
| Czas i stopień skomplikowania procedury | Krótki czas, rutynowe badanie w gabinecie | Długi czas procedury, obecnie brak rutynowego zastosowania |
| Wsparcie sztucznej inteligencji | Brak w standardowych modelach | Algorytm AI analizujący obraz w czasie rzeczywistym |
Opracowanie na podstawie danych z tekstu artykułu oraz szacunków rynkowych sprzętu dermatologicznego.
Przebieg diagnostyki metodą SUBSCAN step-by-step
Opis schematu działania diagnostycznego technologii SUBSCAN na podstawie publikacji zespołu dr. Ronickego.
Słownik pojęć
- LC-OCT
- Line-Field Confocal Optical Coherence Tomography (Tomografia optyczna o koherencji konfokalnej typu line-field). Technologia łącząca cechy klasycznej tomografii OCT i mikroskopii konfokalnej, pozwalająca na trójwymiarowe obrazowanie tkanek z rozdzielczością komórkową.
- Rak podstawnokomórkowy (BCC)
- Najczęstszy nowotwór złośliwy skóry (i u ludzi ogółem), charakteryzujący się powolnym wzrostem i bardzo rzadkim dawaniem przerzutów, jednak wykazujący miejscową złośliwość i niszczenie otaczających tkanek.
- Biopsja
- Wycięcie małego fragmentu tkanki chorobowej w celu jej oceny mikroskopowej pod kątem obecności komórek nowotworowych. W przypadku LC-OCT mówi się o wirtualnej biopsji, gdyż obrazowanie komórkowe odbywa się całkowicie bezinwazyjnie.
- Nadrozpoznawalność (overdiagnosis)
- Termin określający wykrycie nowotworu lub zmiany chorobowej, która rośnie tak wolno lub ma tak łagodny przebieg, że nigdy nie wywołałaby objawów ani nie zagroziła życiu pacjenta, a jej leczenie przynosi więcej szkód niż pożytku.
- Czułość i swoistość diagnostyczna
- Wskaźniki diagnostyczne. Czułość określa zdolność testu do wykrywania choroby (odsetek chorych z wynikiem dodatnim), natomiast swoistość to zdolność testu do wykluczenia choroby (odsetek zdrowych z wynikiem ujemnym).
