FDA zatwierdza atezolizumab i testy ctDNA w leczeniu raka pęcherza moczowego

W maju 2026 roku amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła immunoterapię atezolizumabem oraz test genetyczny Natera Signatera w leczeniu uzupełniającym dorosłych pacjentów z rakiem pęcherza moczowego naciekającym błonę mięśniową (MIBC) po operacji usunięcia pęcherza. Decyzja ta dotyczy chorych, u których na podstawie obecności krążącego DNA nowotworowego (ctDNA) zidentyfikowano minimalną chorobę resztkową (MRD).

Wyniki badań klinicznych TOMBOLA i HCRN

Wieloośrodkowe badanie kliniczne 2. fazy TOMBOLA, prowadzone w latach 2020–2025 w grupie 178 pacjentów, potwierdziło skuteczność seryjnego monitorowania poziomu ctDNA po chemioterapii i cystektomii. Analiza pozwoliła wykryć nawrót molekularny średnio o 90 dni wcześniej, niż staje się on widoczny w badaniach obrazowych. Wśród chorych z dodatnim wynikem ctDNA, którzy rozpoczęli leczenie atezolizumabem, 60% uzyskało całkowitą odpowiedź molekularną i radiologiczną. Roczny wskaźnik przeżycia wolnego od nawrotu choroby u pacjentów z ujemnym wynikiem ctDNA wyniósł aż 97%.

Z kolei badanie 2. fazy HCRN GU16-257 wykazało spadek wykrywalności ctDNA we krwi z 64% na początku leczenia do 20% po czterech cyklach terapii systemowej. Wykrycie ctDNA przed rozpoczęciem terapii wiązało się z krótszym czasem przeżycia wolnego od przerzutów. Badacze wykazali także, że analiza obecności nowotworowego DNA w moczu (utDNA) w momencie ponownej oceny stopnia zaawansowania choroby (restagingu) pozwoliła wykryć nowotwór u 70% pacjentów. Cechowała się ona wyższą czułością w lokalizowaniu choroby resztkowej w pęcherzu moczowym niż badanie krwi. W kolejnym badaniu 2. fazy (HCRN GU 20-444) odsetek całkowitych odpowiedzi klinicznych na leczenie pembrolizumabem wyniósł 43%, a wszyscy odpowiadający na terapię pacjenci mieli ujemny wynik ctDNA na początku drugiego cyklu leczenia.

Ograniczenia nowej metody i zmiany w wytycznych

W czerwcu 2026 roku organizacja National Comprehensive Cancer Network (NCCN) zaktualizowała wytyczne kliniczne, uwzględniając w nich testy MRD oparte na ctDNA. Metoda ta ma jednak pewne ograniczenia. Badanie TOMBOLA było projektem jednoramiennym bez grupy kontrolnej, co uniemożliwia precyzyjną ocenę wpływu tej strategii na przeżycie całkowite (OS). Ponadto oznaczanie ctDNA we krwi charakteryzuje się niską czułością w wykrywaniu małych ognisk nawrotowych zlokalizowanych wyłącznie w obrębie pęcherza moczowego. Seryjne wykonywanie testów wiąże się również z wysokimi kosztami – w USA cena jednego badania waha się od 3000 do 4000 dolarów. Dodatkowo autorzy publikacji naukowej deklarowali finansowanie ze strony firm Natera oraz Roche.

Dotychczasowy standard leczenia adiuwantowego po cystektomii zakładał kwalifikowanie do immunoterapii wszystkich pacjentów z grupy wysokiego ryzyka histopatologicznego. Prowadziło to do nadterapii u osób, u których sam zabieg chirurgiczny okazał się skuteczny. Zastosowanie spersonalizowanych testów MRD umożliwia selekcję do leczenia wyłącznie chorych z potwierdzoną obecnością ctDNA we krwi oraz bezpieczne zaniechanie terapii u osób bez wykrywalnego poziomu tego markera.

Szerokie wdrożenie tej technologii wymaga przeprowadzenia dalszych badań z randomizacją, które potwierdzą jej wpływ na przeżycie całkowite pacjentów. Przed ewentualnym wprowadzeniem metody do rutynowej praktyki klinicznej systemy ochrony zdrowia będą musiały również rozwiązać problem wysokich kosztów seryjnego testowania.