Najważniejsze
- •Eksperymentalny test krwi PANXEON wykazuje 87% czułości w wykrywaniu raka trzustki w I i II stadium zaawansowania.
- •Badanie oparto na analizie próbek od 1756 pacjentów z USA, Europy i Azji, a jego wyniki opublikowano w czasopiśmie Nature Medicine.
- •Test wykrywa trzy biomarkery (krążące microRNA, egzosomalne microRNA i CA19-9) i przelicza je na ocenę ryzyka za pomocą algorytmu AI.
- •PANXEON nie posiada jeszcze akredytacji FDA, a jego komercyjne wdrożenie po badaniach prospektywnych może zająć od 3 do 5 lat.
Eksperymentalny test krwi PANXEON umożliwia wykrywanie raka trzustki w I i II stadium z 87-procentową czułością. Wyniki badań międzynarodowego zespołu ukazały się na łamach czasopisma „Nature Medicine”.
Międzynarodowy zespół naukowców pod kierownictwem dr. Ajaya Goela z amerykańskiego instytutu City of Hope opracował eksperymentalny test krwi PANXEON, który wykrywa raka trzustki w I i II stadium zaawansowania z 87-procentową czułością. Wyniki badania przeprowadzonego na grupie 1756 pacjentów z USA, Europy i Azji ukazały się 17 września 2026 roku na łamach czasopisma „Nature Medicine”.
Potrójny panel biomarkerów i sztuczna inteligencja
Płynna biopsja PANXEON ocenia w jednej próbce krwi trzy biomarkery: krążące microRNA, egzosomalne microRNA oraz białko CA19-9. Algorytm sztucznej inteligencji przelicza uzyskane wartości na jednolitą ocenę ryzyka dla danego pacjenta. Badacze przeanalizowali próbki pobrane od osób z grup wysokiego ryzyka, w tym chorych z torbielami trzustki, predyspozycjami genetycznymi oraz przewlekłym zapaleniem tego narządu. Test zidentyfikował dysplazję wysokiego stopnia (stany przedrakowe) u 64 proc. pacjentów z torbielami trzustki. Odsetek wyników fałszywie dodatnich wyniósł około 3 proc. w grupie niskiego ryzyka oraz 16 proc. w grupie wysokiego ryzyka.
Znaczenie kliniczne i ograniczenia metody
Obecnie aż u około 90 proc. pacjentów rak trzustki rozpoznawany jest dopiero w zaawansowanym stadium. Skutkuje to bardzo niskim wskaźnikiem pięcioletniego przeżycia, który wynosi zaledwie 14 proc. Dotychczasowy nadzór diagnostyczny nad osobami z grup ryzyka opiera się na kosztownych i inwazyjnych metodach, takich jak rezonans magnetyczny czy ultrasonografia endoskopowa. Opracowany test z krwi ma służyć jako nieinwazyjne narzędzie do wstępnej selekcji pacjentów kierowanych na dalsze, pogłębione badania.
Metoda PANXEON pozostaje na etapie eksperymentalnym i nie ma jeszcze certyfikacji Amerykańskiej Agencji ds. Żywności i Leków (FDA), co wyklucza jej bieżące stosowanie w praktyce klinicznej. Wykorzystana w badaniu analiza miała charakter retrospektywny, dlatego uzyskane wyniki nie stanowią jeszcze dowodu na to, że wcześniejsza detekcja realnie obniża śmiertelność. Ponadto 16-procentowy odsetek fałszywych alarmów w grupie wysokiego ryzyka rodzi obawę o narażenie zdrowych osób na niepotrzebny stres oraz inwazyjną diagnostykę, np. biopsję igłową. Komercyjne wdrożenie nowej technologii wymaga przeprowadzenia badań prospektywnych i może zająć od 3 do 5 lat.
Jak działa test krwi PANXEON? Etapy analizy diagnostycznej
Schemat działania diagnostycznego płynnej biopsji PANXEON
Kluczowe wskaźniki diagnostyczne i statystyki badania testu PANXEON
| Parametr / Wskaźnik | Wartość / Wynik | Grupa docelowa / Kontekst |
|---|---|---|
| Czułość we wczesnym stadium (I i II) | 87% | Pacjenci z rakiem trzustki w I i II stadium |
| Wykrywalność dysplazji wysokiego stopnia | 64% | Pacjenci z torbielami trzustki (stany przedrakowe) |
| Wskaźnik wyników fałszywie dodatnich | ok. 3% | Grupa niskiego ryzyka |
| Wskaźnik wyników fałszywie dodatnich | 16% | Grupa wysokiego ryzyka |
| Liczebność próby badawczej | 1756 pacjentów | Międzynarodowa kohorta (USA, Europa, Azja) |
| 5-letnia przeżywalność w raku trzustki | 14% | Ogólna populacja pacjentów z rakiem trzustki |
Dane na podstawie publikacji w Nature Medicine (2026) oraz badań City of Hope
Słownik pojęć
- Płynna biopsja
- Nieinwazyjne badanie diagnostyczne polegające na analizie materiału genetycznego, komórek lub biomarkerów nowotworowych krążących we krwi obwodowej.
- MicroRNA (miRNA)
- Krótkie, niekodujące cząsteczki RNA pełniące kluczową rolę w regulacji ekspresji genów. Zmiany w ich poziomie mogą wskazywać na proces nowotworowy.
- Egzosomy
- Zewnątrzkomórkowe pęcherzyki błonowe wydzielane przez komórki (w tym nowotworowe), przenoszące białka i kwasy nukleinowe.
- CA19-9
- Antygen nowotworowy stosowany jako marker diagnostyczny i monitorujący w raku trzustki oraz dróg żółciowych.
- Dysplazja wysokiego stopnia
- Zaawansowane zmiany komórkowe o charakterze przedrakowym, wykazujące znaczny stopień atypii, ale nieprzekraczające błony podstawnej nabłonka.
- Czułość diagnostyczna
- Odsetek wyników dodatnich wśród wszystkich osób rzeczywiście chorych; określa zdolność testu do wykrywania choroby.
- Badanie retrospektywne
- Badanie naukowe analizujące dane historyczne lub wcześniej zgromadzone próbki biochemiczne.
