Najważniejsze
- •Świadome skupienie uwagi na miejscu ostrego zapalenia skóry zmniejsza fizyczną reakcję zapalną o około 1,5 raza w porównaniu do metody odwracania uwagi.
- •Pozytywne efekty redukcji stanu zapalnego poprzez koncentrację zaobserwowano u blisko 90% uczestników badania.
- •Mechanizm redukcji zapalenia działa nawet po zablokowaniu czucia znieczuleniem miejscowym, co wskazuje na odgórny (top-down) proces regulacji z poziomu mózgu.
- •Odkrycie to wpisuje się w koncepcję tzw. cholinergicznego szlaku przeciwzapalnego, powiązanego z układem przywspółczulnym.
- •Obecne wyniki dotyczą wyłącznie ostrego, wywołanego sztucznie stanu zapalnego na małej próbie badawczej i wymagają dalszych testów klinicznych.
Badanie opublikowane 17 sierpnia 2026 roku w czasopiśmie „Nature Human Behaviour” dowodzi, że skupienie uwagi na ostrym stanie zapalnym skóry zmniejsza fizyczny odczyn zapalny u zdrowych ochotników.
Naukowcy z izraelskiego Uniwersytetu Bar-Ilan wykazali, że świadome skupienie uwagi na miejscu ostrego stanu zapalnego skóry zmniejsza fizyczną reakcję zapalną u zdrowych ochotników. Badanie opisujące to zjawisko ukazało się 17 sierpnia 2026 roku w czasopiśmie „Nature Human Behaviour”, a sam eksperyment przeprowadzono z użyciem histaminy.
Projekt badawczy zrealizował zespół z Wydziału Medycznego Azrieli pod kierownictwem dr Nofar Mizrachi, we współpracy z prof. Menachemem Rottemem i dr Liron Rozenkrantz. W badaniu wzięło udział 57 zdrowych ochotników podzielonych na grupy w ramach trzech wcześniej zarejestrowanych eksperymentów. Badacze aplikowali uczestnikom histaminę poprzez nakłucie skóry na ramieniu, co wywoływało kontrolowany odczyn zapalny. Następnie przez 20 minut monitorowali temperaturę skóry, zmienność rytmu zatokowego serca (HRV) oraz wielkość obrzęku i rumienia.
Skoncentrowanie się na miejscu nakłucia zaowocowało około 1,5-krotnym zmniejszeniem fizycznego odczynu zapalnego w porównaniu z metodą odwracania uwagi (polegającą na oglądaniu materiałów wideo). Taką reakcję odnotowano u blisko 90 proc. badanych. Ponadto parametry fizjologiczne u tych osób szybciej wracały do normy. W jednym z eksperymentów autorzy zablokowali sygnały czuciowe przesyłane z ramienia do mózgu za pomocą znieczulenia miejscowego. Mimo braku bodźców czuciowych skupienie uwagi nadal łagodziło odczyn zapalny, co wskazuje na istnienie odgórnego mechanizmu regulacyjnego.
Mechanizm działania i ograniczenia badania
Uzyskane wyniki wpisują się w wiedzę o cholinergicznym szlaku przeciwzapalnym. Eksperyment dowodzi, że aktywację nerwu błędnego i układu przywspółczulnego można wywołać świadomym skupieniem uwagi, a nie wyłącznie farmakoterapią lub elektrostymulacją. Mechanizm ten różni się od tradycyjnych technik łagodzenia bólu opartych na odwracaniu uwagi. Choć odwracanie uwagi zmniejsza subiektywny dyskomfort, w tym przypadku osłabiło ono biologiczne wygaszanie stanu zapalnego.
W kolejnym etapie autorzy publikacji planują zidentyfikować dokładne szlaki mózgowe i immunologiczne biorące udział w tym procesie. Przełożenie uzyskanych wyników na populację ogólną wymaga jednak ostrożności ze względu na małą próbę badawczą (średnio około 19 osób na eksperyment). Ponieważ badanie dotyczyło wyłącznie ostrego, sztucznie wywołanego stanu zapalnego, nie dowodzi ono skuteczności tej metody w leczeniu ran, schorzeń autoimmunologicznych czy chorób przewlekłych. Publikacja nie zawiera opinii zewnętrznych ekspertów, szczegółowych danych demograficznych uczestników, wartości p-value ani informacji o źródłach finansowania projektu.
Przebieg i efekty badania nad uwagą a zapaleniem skóry
Uniwersytet Bar-Ilan, Nature Human Behaviour 2026
Porównanie strategii radzenia sobie z ostrym odczynem zapalnym
Skupienie uwagi (koncentracja)
Odwracanie uwagi (np. oglądanie wideo)
Porównanie efektów skupienia uwagi oraz odwracania uwagi w przebiegu ostrego stanu zapalnego skóry
| Badana cecha / parametr | Skupienie uwagi (koncentracja) | Odwracanie uwagi (np. wideo) |
|---|---|---|
| Wielkość fizycznego odczynu zapalnego | Ok. 1,5x mniejszy odczyn | Większy odczyn (wartość bazowa) |
| Odsetek uczestników z pozytywną reakcją | Blisko 90% badanych | Brak znaczącej poprawy biologicznej |
| Czas powrotu parametrów do normy | Szybszy powrót do wartości wyjściowych | Spowolnione wygaszanie biologiczne |
| Wpływ na subiektywny dyskomfort (ból/świąd) | Początkowo odczuwalny (brak tłumienia receptorów) | Zmniejszone odczuwanie dyskomfortu |
| Działanie przy znieczuleniu miejscowym | Nadal skuteczne (mechanizm top-down) | Brak dodatkowego wpływu regulacyjnego |
Opracowanie własne na podstawie danych z badania Uniwersytetu Bar-Ilan (Nature Human Behaviour, 2026)
Słownik pojęć
- Histamina
- Organiczny związek chemiczny wydzielany przez mastocyty (komórki tuczne) podczas reakcji alergicznej lub zapalnej, powodujący rozszerzenie naczyń krwionośnych, obrzęk, świąd i zaczerwienienie.
- HRV (Heart Rate Variability)
- Różnica czasu pomiędzy kolejnymi uderzeniami serca (odstępami R-R). Jest wskaźnikiem elastyczności układu sercowo-naczyniowego i aktywności autonomicznego układu nerwowego.
- Cholinergiczny szlak przeciwzapalny
- Mechanizm neuroimmunologiczny, w którym pobudzenie nerwu błędnego uwalnia acetylocholinę, hamując wydzielanie cytokin zapalnych przez makrofagi i wygaszając stan zapalny.
- Układ przywspółczulny (parasympatyczny)
- Część autonomicznego układu nerwowego odpowiedzialna za odpoczynek, trawienie oraz procesy regeneracyjne organizmu, hamująca reakcje wywołane przez układ współczulny (stresowy).
- Mechanizm odgórny (top-down)
- Proces sterowania fysiologicznego, w którym wyższe ośrodki mózgowe wpływają bezpośrednio na niższe piętra układu nerwowego i obwodowe reakcje biologiczne bez konieczności ciągłej informacji zwrotnej z receptorów czuciowych.
