Badanie: powierzchowna istota biała łagodzi skutki zaniku istoty szarej

Naukowcy z Uniwersytetu Południowej Kalifornii wykazali, że dobra kondycja powierzchownej istoty białej mózgu może łagodzić negatywny wpływ ubytku istoty szarej na sprawność poznawczą u osób starszych. Wyniki analiz przeprowadzonych w grupie 459 mieszkańców Indii opublikowano w sierpniu 2026 roku w czasopiśmie „Alzheimer's & Dementia”.

Nowoczesne metody obrazowania mózgu

Badacze z Keck School of Medicine, pod kierownictwem Yingxu Liu i dr. Leona Aksmana, przeanalizowali skany mózgu oraz wyniki testów poznawczych pacjentów w wieku 60 lat i starszych. Dane neuroobrazowe i kliniczne pochodziły z projektu Harmonised Diagnostic Assessment of Dementia for the Longitudinal Aging Study in India (LASI-DAD). Zespół badawczy zastosował zaawansowaną metodę, jaką jest dyfuzyjny rezonans magnetyczny (dMRI). Pozwala ona na ocenę gęstości neurytów – małych wypustek umożliwiających przesyłanie sygnałów między komórkami – oraz zawartości wolno poruszającej się wody w tkankach. Większa ilość wolnej wody lub mniejsza gęstość neurytów wskazują na uszkodzenie tkanki, wywołane na przykład stanem zapalnym lub utratą mieliny.

Kluczowa rola powierzchownej istoty białej

Analizy wykazały, że ubytek istoty szarej pozostaje najsilniejszym ogólnym wskaźnikiem zaburzeń poznawczych. Jednak u pacjentów, u których powierzchowna istota biała była w lepszym stanie, ubytek ten był słabiej powiązany z gorszymi wynikami testów językowych, pamięci, funkcji wykonawczych i zdolności wzrokowo-przestrzennych. Wpływ ten był szczególnie widoczny w obszarach czołowo-skroniowych, gdzie stan powierzchownej istoty białej najsilniej korelował ze zdolnościami językowymi. Yingxu Liu wskazała, że sprawność poznawcza zależy nie tylko od objętości zachowanej istoty szarej, ale również od kondycji łączących ją włókien nerwowych. Dr Leon Aksman określił powierzchowną istotę białą jako potencjalne źródło odporności mózgu na zmiany neurodegeneracyjne.

Dotychczas około 80 proc. badań neuroobrazowych nad demencją dotyczyło populacji z krajów zachodnich i wysoko uprzemysłowionych. Prezentowana analiza jest jedną z pierwszych, które koncentrują się na powierzchownej istocie białej u mieszkańców państwa o niskich i średnich dochodach. Ten obszar mózgu odpowiada za komunikację między sąsiednimi rejonami kory, jednak wcześniej go pomijano z powodu trudności technicznych w obrazowaniu.

Autorzy badania podkreślają konieczność przeprowadzenia dalszych analiz podłużnych w celu potwierdzenia, czy zachowanie tych połączeń rzeczywiście chroni przed demencją. W opublikowanej pracy nie uwzględniono jednak wpływu chorób współistniejących, takich jak nadciśnienie tętnicze czy cukrzyca, które silnie oddziałują na naczynia mózgowe.