Najważniejsze
- •Dobra kondycja powierzchownej istoty białej może chronić funkcje poznawcze przed skutkami ubytku istoty szarej u starszych osób.
- •Badanie oparto na danych neuroobrazowych 459 mieszkańców Indii w wieku 60+, co stanowi ważny krok w badaniach nad populacjami spoza krajów zachodnich.
- •Zastosowanie zaawansowanego dyfuzyjnego rezonansu magnetycznego (dMRI) pozwoliło na dokładną ocenę gęstości neurytów w trudnym do obrazowania obszarze mózgu.
- •Najsilniejsze powiązanie między stanem powierzchownej istoty białej a sprawnością poznawczą zaobserwowano w obszarach czołowo-skroniowych, odpowiedzialnych m.in. za mowę.
Naukowcy z Uniwersytetu Południowej Kalifornii wykazali, że dobra kondycja powierzchownej istoty białej łagodzi negatywny wpływ ubytku istoty szarej na sprawność poznawczą u starszych mieszkańców Indii.
Naukowcy z Uniwersytetu Południowej Kalifornii wykazali, że dobra kondycja powierzchownej istoty białej mózgu może łagodzić negatywny wpływ ubytku istoty szarej na sprawność poznawczą u osób starszych. Wyniki analiz przeprowadzonych w grupie 459 mieszkańców Indii opublikowano w sierpniu 2026 roku w czasopiśmie „Alzheimer's & Dementia”.
Nowoczesne metody obrazowania mózgu
Badacze z Keck School of Medicine, pod kierownictwem Yingxu Liu i dr. Leona Aksmana, przeanalizowali skany mózgu oraz wyniki testów poznawczych pacjentów w wieku 60 lat i starszych. Dane neuroobrazowe i kliniczne pochodziły z projektu Harmonised Diagnostic Assessment of Dementia for the Longitudinal Aging Study in India (LASI-DAD). Zespół badawczy zastosował zaawansowaną metodę, jaką jest dyfuzyjny rezonans magnetyczny (dMRI). Pozwala ona na ocenę gęstości neurytów – małych wypustek umożliwiających przesyłanie sygnałów między komórkami – oraz zawartości wolno poruszającej się wody w tkankach. Większa ilość wolnej wody lub mniejsza gęstość neurytów wskazują na uszkodzenie tkanki, wywołane na przykład stanem zapalnym lub utratą mieliny.
Kluczowa rola powierzchownej istoty białej
Analizy wykazały, że ubytek istoty szarej pozostaje najsilniejszym ogólnym wskaźnikiem zaburzeń poznawczych. Jednak u pacjentów, u których powierzchowna istota biała była w lepszym stanie, ubytek ten był słabiej powiązany z gorszymi wynikami testów językowych, pamięci, funkcji wykonawczych i zdolności wzrokowo-przestrzennych. Wpływ ten był szczególnie widoczny w obszarach czołowo-skroniowych, gdzie stan powierzchownej istoty białej najsilniej korelował ze zdolnościami językowymi. Yingxu Liu wskazała, że sprawność poznawcza zależy nie tylko od objętości zachowanej istoty szarej, ale również od kondycji łączących ją włókien nerwowych. Dr Leon Aksman określił powierzchowną istotę białą jako potencjalne źródło odporności mózgu na zmiany neurodegeneracyjne.
Dotychczas około 80 proc. badań neuroobrazowych nad demencją dotyczyło populacji z krajów zachodnich i wysoko uprzemysłowionych. Prezentowana analiza jest jedną z pierwszych, które koncentrują się na powierzchownej istocie białej u mieszkańców państwa o niskich i średnich dochodach. Ten obszar mózgu odpowiada za komunikację między sąsiednimi rejonami kory, jednak wcześniej go pomijano z powodu trudności technicznych w obrazowaniu.
Autorzy badania podkreślają konieczność przeprowadzenia dalszych analiz podłużnych w celu potwierdzenia, czy zachowanie tych połączeń rzeczywiście chroni przed demencją. W opublikowanej pracy nie uwzględniono jednak wpływu chorób współistniejących, takich jak nadciśnienie tętnicze czy cukrzyca, które silnie oddziałują na naczynia mózgowe.
Mechanizm odporności poznawczej mózgu
Badanie Uniwersytetu Południowej Kalifornii, Alzheimer's and Dementia, 2026
Słownik pojęć
- Istota szara
- Obszar mózgu zawierający głównie ciała komórek nerwowych (neurony), odpowiedzialny za przetwarzanie informacji i kontrolowanie funkcji poznawczych.
- Istota biała
- Tkanka mózgowa składająca się z wypustek komórek nerwowych (aksonów) otoczonych osłonką mielinową, odpowiedzialna za przesyłanie sygnałów między różnymi obszarami mózgu.
- Powierzchowna istota biała
- Część istoty białej leżąca tuż pod korą mózgową, łącząca sąsiednie obszary kory; przez lata trudna do zbadania z powodów technicznych.
- Dyfuzyjny rezonans magnetyczny (dMRI)
- Zaawansowana technika rezonansu magnetycznego mierząca dyfuzję cząsteczek wody w tkankach, pozwalająca na ocenę mikrostruktury mózgu.
- Neuryty
- Wypustki neuronów (aksony i dendryty), które umożliwiają komunikację synaptyczną między komórkami nerwowymi.
