30 lat PTOK: Osiągnięcia polskiej onkologii od chemioterapii do precyzyjnej medycyny

Polskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej obchodzi 8 czerwca 2026 roku 30-lecie działalności. Organizacja podsumowuje przemiany, które w tym czasie doprowadziły polską onkologię od epoki ograniczonej chemioterapii do medycyny precyzyjnej i leczenia personalizowanego.

PTOK zostało powołane w 1996 roku z inicjatywy prof. Grzegorza Madeja. Towarzystwo od początku miało integrować lekarzy zajmujących się leczeniem systemowym nowotworów, wspierać edukację i tworzenie standardów postępowania. Jak przypomina prof. Piotr Wysocki, były prezes PTOK, jeszcze trzy dekady temu możliwości diagnostyczne i terapeutyczne w Polsce były wyraźnie skromniejsze niż w krajach Europy Zachodniej i Stanach Zjednoczonych. Brakowało nowoczesnej aparatury, a dostęp do nowych leków bywał opóźniony i ograniczony.

W kolejnych latach onkologia kliniczna zmieniła się jednak zasadniczo. Do praktyki weszły terapie celowane, w tym inhibitory kinaz tyrozynowych i trastuzumab, a później immunoterapia oraz leczenie oparte na koniugatach przeciwciało-lek. Lekarze zaczęli też częściej łączyć różne metody leczenia, zamiast opierać się głównie na klasycznej chemioterapii. Prof. Wysocki podkreśla, że dziś w wielu nowotworach dostępnych jest kilka linii terapii, a leczenie może być skojarzone i dopasowane do konkretnej sytuacji klinicznej.

Zmieniło się także rozumienie samej choroby nowotworowej. Prof. Maciej Krzakowski, prezes PTOK i konsultant krajowy w dziedzinie onkologii klinicznej, zwraca uwagę, że obecnie wybór terapii zależy nie tylko od rodzaju nowotworu, lecz także od cech chorego, charakterystyki biologicznej guza i obecności biomarkerów. W praktyce oznacza to większą skuteczność leczenia i ograniczanie niepotrzebnej toksyczności. Współczesna onkologia coraz częściej zaczyna się więc od pytania o cechy biologiczne nowotworu, a nie wyłącznie o jego lokalizację.

W artykule PTOK przypomina też, że zmieniła się organizacja pracy. Decyzje terapeutyczne coraz częściej zapadają w zespołach z udziałem onkologów klinicznych, chirurgów, radioterapeutów, patomorfologów, diagnostów molekularnych i innych specjalistów. To odzwierciedla przejście od leczenia opartego na pojedynczej specjalizacji do opieki zespołowej, w której pacjent ma aktywnie uczestniczyć w wyborze terapii.

Na początku lat 90. polska onkologia pozostawała w tyle za najbardziej rozwiniętymi systemami ochrony zdrowia. PTOK powstało właśnie w momencie, gdy środowisko potrzebowało wspólnej organizacji, która uporządkuje rozwój specjalizacji i przyspieszy wdrażanie światowych standardów. Dziś jubileusz pokazuje, jak duży dystans udało się pokonać w leczeniu wielu nowotworów.

W praktyce kolejnym wyzwaniem pozostaje dalsze upowszechnianie nowoczesnych terapii i diagnostyki molekularnej. Dla polskiej onkologii najbliższe lata będą testem nie tylko możliwości medycznych, lecz także dostępności rozwiązań dla wszystkich pacjentów.