Najważniejsze
- •Dołączenie semaglutydu do terapii pacjentów z cukrzycą typu 1 i otyłością pozwala na redukcję masy ciała (średnio o 8,8 kg więcej niż placebo) oraz poprawę profilu glikemii.
- •Stosowanie leku zwiększyło czas przebywania pacjentów w pożądanym zakresie stężenia glukozy (TIR) o 8,8 punktu procentowego, jednak nie wpłynęło znacząco na poziom hemoglobiny glikowanej (HbA1c).
- •Semaglutyd nie jest obecnie zarejestrowany przez FDA ani EMA do leczenia cukrzycy typu 1 – lekarze przepisują go chorym wyłącznie poza wskazaniami (off-label).
- •Ponad połowa uczestników przyjmujących lek doświadczyła działań niepożądanych ze strony układu pokarmowego (głównie nudności i wymiotów), co u niektórych doprowadziło do rezygnacji z badania.
Amerykańscy naukowcy wykazali, że włączenie semaglutydu do terapii dorosłych pacjentów z otyłością i cukrzycą typu 1 redukuje masę ciała, ale nie obniża istotnie poziomu hemoglobiny glikowanej.
W czerwcu 2024 roku na łamach czasopisma „Diabetes Care” opublikowano wyniki 26-tygodniowego badania klinicznego oceniającego zastosowanie semaglutydu u dorosłych z otyłością i cukrzycą typu 1. Uczestnicy badania korzystali z automatycznych systemów podawania insuliny. Z analizy wynika, że dołączenie leku do terapii pozwala na redukcję masy ciała i stabilizację glikemii, nie powodując jednak istotnego statystycznie obniżenia poziomu hemoglobiny glikowanej.
W tym randomizowanym badaniu z podwójnie ślepą próbą wzięło udział 72 pacjentów ze wskaźnikiem masy ciała (BMI) wynoszącym co najmniej 30. Połowa z nich (36 osób) otrzymywała raz w tygodniu semaglutyd w dawce do 1 mg, natomiast pozostałe 36 osób przyjmowało placebo. Główny złożony punkt końcowy zdefiniowano jako: utrzymanie stężenia glukozy w zakresie docelowym przez ponad 70% czasu, czas w hipoglikemii poniżej 4% oraz spadek masy ciała o minimum 5%. Cel ten osiągnęło 36% pacjentów z grupy przyjmującej lek i ani jeden uczestnik z grupy placebo.
Pacjenci stosujący semaglutyd zredukowali masę ciała średnio o 8,8 kg mocniej niż grupa kontrolna, a ich średni czas w pożądanym zakresie glikemii wzrósł o 8,8 punktu procentowego. Różnica w spadku poziomu hemoglobiny glikowanej (HbA1c) między grupami wyniosła 0,3 punktu procentowego, co okazało się nieistotne statystycznie. W obu grupach odnotowano po dwa przypadki ciężkiej hipoglikemii, natomiast u żadnego pacjenta nie rozwinęła się cukrzycowa kwasica ketonowa. Badanie ukończyło 67 uczestników. Z grupy leczonej semaglutydem wycofały się cztery osoby, w tym trzy z powodu nudności i wymiotów. Objawy ze strony układu pokarmowego wystąpiły u ponad połowy chorych przyjmujących lek.
Wyzwania w leczeniu otyłości u chorych na cukrzycę typu 1
Nadwaga i otyłość dotykają obecnie od 30 do 40% osób z cukrzycą typu 1. Anaboliczne działanie insuliny oraz konieczność przyjmowania węglowodanów w celu zapobiegania hipoglikemii znacznie utrudniają redukcję masy ciała. Semaglutyd nie jest obecnie zarejestrowany przez FDA ani EMA do leczenia cukrzycy typu 1, co oznacza, że lekarze mogą go ordynować wyłącznie poza wskazaniami (off-label). U chorych z tym rozpoznaniem substancja nie stymuluje wydzielania insuliny. Jej działanie opiera się na opóźnianiu opróżniania żołądka oraz zmniejszaniu łaknienia.
Niewielka próba badawcza uniemożliwia pełną ocenę ryzyka rzadkich powikłań, takich jak zapalenie trzustki czy euglikemiczna kwasica ketonowa. Badanie zostało sfinansowane przez firmę Novo Nordisk, która dostarczyła bezpłatne leki. Autorzy pracy – w tym kierująca projektem dr Janet McGill z Washington University School of Medicine – zadeklarowali powiązania finansowe z tym producentem. Ostateczna weryfikacja bezpieczeństwa terapii w szerszej populacji wymaga przeprowadzenia badań trzeciej fazy. Potrzebę tę potęguje rosnąca presja ze strony pacjentów, którzy oczekują przepisywania tego leku.
Porównanie efektów leczenia semaglutydem i placebo u pacjentów z cukrzycą typu 1 i otyłością (badanie 26-tygodniowe)
| Parametr badany | Grupa otrzymująca semaglutyd (n=36) | Grupa kontrolna - placebo (n=36) | Różnica / Istotność statystyczna |
|---|---|---|---|
| Średni spadek masy ciała | O 8,8 kg więcej niż w grupie placebo | 0 kg (baza odniesienia) | Istotna statystycznie korzyść semaglutydu |
| Osiągnięcie głównego połączonego punktu końcowego (TIR >70%, hipoglikemia <4%, spadek wagi >=5%) | 36% pacjentów | 0% pacjentów | Istotna statystycznie różnica na korzyść semaglutydu |
| Średni wzrost czasu w pożądanym zakresie glikemii (Time in Range) | Wzrost o 8,8 punktu procentowego | Brak istotnej poprawy | Istotna poprawa profilu glikemii |
| Zmiana poziomu hemoglobiny glikowanej (HbA1c) | Nieznaczny spadek | Brak istotnych zmian | Różnica 0,3 p.p. – nieistotna statystycznie |
| Ciężka hipoglikemia | 2 przypadki | 2 przypadki | Brak różnic między grupami |
| Cukrzycowa kwasica ketonowa | 0 przypadków | 0 przypadków | Brak wystąpienia w obu grupach |
Opracowanie własne na podstawie badania opublikowanego w Diabetes Care (czerwiec 2024)
Jak semaglutyd wspiera chorych z cukrzycą typu 1 i otyłością?
Schemat działania semaglutydu w terapii off-label u chorych na cukrzycę typu 1 i otyłość.
Słownik pojęć
- Semaglutyd
- Substancja lecznicza będąca analogiem ludzkiego glukagonopodobnego peptydu 1 (GLP-1). Działa m.in. poprzez opóźnianie opróżniania żołądka i hamowanie apetytu. Stosowana w leczeniu cukrzycy typu 2 oraz otyłości.
- Cukrzyca typu 1 (T1D)
- Przewlekła choroba autoimmunologiczna polegająca na zniszczeniu komórek beta trzustki produkujących insulinę. Pacjenci wymagają dożywotniego podawania insuliny z zewnątrz.
- Hemoglobina glikowana (HbA1c)
- Wskaźnik laboratoryjny odzwierciedlający średnie stężenie glukozy we krwi w ciągu ostatnich 2-3 miesięcy przed badaniem. Służy do oceny wyrównania metabolicznego cukrzycy.
- Leczenie poza wskazaniami (off-label)
- Stosowanie leku w sposób inny niż określono w oficjalnej charakterystyce produktu leczniczego (np. u innej grupy pacjentów, w innym wskazaniu lub w innych dawkach). Semaglutyd nie ma obecnie rejestracji w terapii cukrzycy typu 1.
- Hipoglikemia
- Stan chorobowy, w którym stężenie glukozy we krwi spada poniżej wartości prawidłowych (zazwyczaj <70 mg/dl). Ciężka hipoglikemia wymaga pomocy osób trzecich.
- Cukrzycowa kwasica ketonowa (DKA)
- Stan ostrych zaburzeń metabolicznych wynikających ze skrajnego niedoboru insuliny. Objawia się m.in. obecnością ciał ketonowych w moczu i krwi oraz zakwaszeniem organizmu. Stan ten zagraża życiu.
- Czas w zakresie docelowym (TIR - Time in Range)
- Wskaźnik określający odsetek czasu w ciągu doby, w którym stężenie glukozy u pacjenta mieści się w pożądanym zakresie docelowym (zwykle 70-180 mg/dl).
