Najważniejsze
- •Marty Makary zrezygnował ze stanowiska komisarza FDA 12 maja 2026 r., po tym jak Donald Trump zatwierdził plan jego odwołania, a agencją tymczasowo kieruje teraz Kyle Diamantas.
- •Kadencja Makarego była naznaczona masowymi odejściami wyższych urzędników FDA, napięciami politycznymi i sporami o zakres ingerencji Białego Domu i HHS w decyzje naukowe agencji.
- •Kluczowymi punktami konfliktu były: dopuszczenie smakowych e‑papierosów, polityka wobec aborcyjnej tabletki mifepriston oraz spory wokół bezpieczeństwa szczepionek przeciw COVID‑19 i innym chorobom.
- •Makary próbował forsować szybkie ścieżki dopuszczania leków z użyciem sztucznej inteligencji i kategorii „national interests fast‑track”, co budziło opór prawników, części Kongresu i wewnątrz FDA.
- •Przyszły kierunek FDA pod rządami Kyle’a Diamantasa pozostaje niepewny i będzie miał znaczące konsekwencje dla regulacji leków, e‑papierosów, mifepristonu oraz relacji między administracją, przemysłem farmaceutycznym i środowiskiem naukowym.
Komisarz FDA Marty Makary zrezygnował 12 maja, po tym jak Donald Trump kilka dni wcześniej zatwierdził plan jego odwołania; obowiązki przejął Kyle Diamantas.
Oś czasu kluczowych wydarzeń związanych z kadencją Marty'ego Makarego w FDA
| Data | Wydarzenie | Opis |
|---|---|---|
| Marzec 2025 | Potwierdzenie przez Senat | Marty Makary zostaje 27. komisarzem FDA. |
| Początek 2026 | Narastająca presja Białego Domu | Rosną napięcia wokół kursu FDA, szczepionek, mifepristonu i e‑papierosów. |
| 6 maja 2026 | Decyzja ws. smakowych e‑papierosów | FDA dopuszcza część smakowych e‑papierosów, w tym owocowych, po wcześniejszym sprzeciwie Makarego. |
| 9–11 maja 2026 | Trump zatwierdza plan dymisji | Media ujawniają, że prezydent Trump zaakceptował plan odwołania Makarego. |
| 12 maja 2026 | Rezygnacja Makarego | Makary składa rezygnację ze stanowiska komisarza FDA, a jego obowiązki przejmuje Kyle Diamantas. |
Na podstawie relacji AP, CNN, Fox News, Politico i innych mediów z maja 2026 r.
Dr Marty Makary zrezygnował 12 maja 2026 r. ze stanowiska komisarza Food and Drug Administration (FDA) po niespełna 13 miesiącach kierowania agencją. Decyzja zapadła kilka dni po tym, jak prezydent Donald Trump w Waszyngtonie zatwierdził plan jego odwołania, co jako pierwsze opisały „The Wall Street Journal” i CBS News, powołując się na anonimowych urzędników. Obowiązki komisarza przejął dotychczasowy zastępca, Kyle Diamantas, dotąd szef programu żywnościowego FDA.
Makary został zatwierdzony przez Senat w marcu 2025 r. jako 27. komisarz FDA. Były chirurg i badacz zdrowia publicznego zyskał rozpoznawalność wśród republikanów jako krytyk pandemicznych obostrzeń i mandatów szczepionkowych, regularnie występując w Fox News. Jego kadencję od początku cechowały masowe odejścia wyższych urzędników, częste zmiany na kluczowych stanowiskach i spory o zakres ingerencji politycznej w decyzje naukowe agencji.
Jednym z ostatnich punktów zapalnych była decyzja FDA z 6 maja 2026 r. o dopuszczeniu na rynek części smakowych e-papierosów, w tym produktów o smakach owocowych. Według „The Wall Street Journal” i CNN Makary przez miesiące sprzeciwiał się takim autoryzacjom, argumentując, że są zbyt atrakcyjne dla młodzieży, jednak Biały Dom naciskał na realizację obietnicy Trumpa „uratowania wapingu”. Ostateczne zielone światło dla owocowych liquidów nastąpiło tuż przed informacjami o planie jego dymisji.
Źródła w administracji, cytowane przez AP, Politico, CNN i Fox News, wskazują też na narastające napięcia wokół aborcyjnej tabletki mifepriston i polityki szczepionkowej. Grupy antyaborcyjne zarzucały Makaremu, że zbyt wolno prowadzi wewnętrzny przegląd bezpieczeństwa mifepristonu i nie cofa decyzji z czasów Bidena o możliwości zdalnego przepisywania leku. Jednocześnie część ruchów antyszczepionkowych domagała się ostrzejszego kursu wobec szczepień. W tle toczyły się spory o niewydaną publicznie notatkę łączącą szczepionkę przeciw COVID-19 z rzekomą śmiercią 10 dzieci, o której mówił były już wysoki urzędnik FDA Vinay Prasad.
Makary forsował także programy przyspieszonego dopuszczania leków z użyciem sztucznej inteligencji i specjalnych ścieżek „national interests fast track”. Część innowatorów i firm farmaceutycznych popierała te kierunki, ale prawnicy i część demokratycznych parlamentarzystów kwestionowali ich podstawy prawne. Według AP i „Guardiana” liczne inicjatywy Makarego nie przeszły jeszcze formalnej ścieżki stanowienia prawa, więc jego następcy mogą je szybko odwrócić.
Administracja Trumpa i sekretarz zdrowia Robert F. Kennedy Jr. w oficjalnych komunikatach podziękowali Makaremu za „służbę publiczną”, nie wskazując wprost pojedynczej decyzji jako powodu rozstania. Media zgodnie opisują jednak, że od początku 2026 r. w Białym Domu narastała presja, by „zmienić kurs FDA”, a Makary stopniowo tracił zaufanie zarówno prezydenta, jak i kierownictwa HHS. Agencja nie opublikowała dotąd listu rezygnacyjnego komisarza, a on sam publicznie nie wyjaśnił motywów odejścia.
FDA jako agencja podległa Departamentowi Zdrowia tradycyjnie cieszy się znaczną niezależnością naukową, choć komisarz jest mianowany politycznie. W drugiej administracji Trumpa wpływ Białego Domu i HHS na pojedyncze decyzje FDA – od mifepristonu, przez szczepionki, po e-papierosy – jest jednak bardziej bezpośredni niż w wielu poprzednich rządach, co według byłych komisarzy, cytowanych przez AP i „Guardiana”, pogłębia spory o granice ingerencji politycznej w naukę. Równoległe odejścia licznych wyższych urzędników osłabiły zdolność FDA do prowadzenia złożonych procesów oceny leków i nadzoru nad rynkiem.
Przejęcie obowiązków przez Kyle’a Diamantasa ma ustabilizować kierownictwo FDA, ale nie kończy pytań o tempo dopuszczania nowych terapii, przyszłość przepisów dotyczących mifepristonu i regulacji rynku e-papierosów. Kierunek, który obierze agencja pod nowym pełniącym obowiązki komisarza, może zadecydować o dalszych napięciach między administracją a przemysłem, organizacjami pacjenckimi i środowiskiem naukowym, a część sporów trafi zapewne pod ocenę Kongresu i sądów.
Makary kontra Diamantas – możliwe różnice w kierowaniu FDA
Marty Makary
+Doświadczenie kliniczne i badawcze jako chirurg i epidemiolog zdrowia publicznego.
+Deklarowany cel przyspieszenia dopuszczania innowacyjnych terapii.
+Rozpoznawalność medialna i zdolność komunikacji z opinią publiczną.
−Silna polaryzacja polityczna i utrata zaufania wielu interesariuszy.
−Masowe odejścia kadry kierowniczej i spadek zdolności operacyjnej FDA.
−Zarzuty nadmiernych nacisków politycznych i chaotycznego zarządzania priorytetami regulacyjnymi.
Kyle Diamantas (p.o.)
+Doświadczenie w zarządzaniu programem żywnościowym FDA.
+Postrzegany jako potencjalny stabilizator po okresie chaosu kadrowego.
+Bliższe relacje z obecnym kierownictwem administracji mogą ułatwiać uzgadnianie priorytetów.
−Brak jeszcze sprawdzonego rekordu w prowadzeniu całej agencji.
−Ryzyko dalszego wzmocnienia wpływu politycznego na decyzje naukowe.
−Niepewność co do podejścia do kontrowersyjnych kwestii: mifepriston, szczepionki, e‑papierosy.
Główne osie konfliktu wokół kadencji Marty'ego Makarego w FDA
Vaping
Spór o dopuszczenie smakowych e‑papierosów, szczególnie owocowych, w kontekście obietnicy Trumpa "uratowania wapingu".
Mifepriston
Presja grup antyaborcyjnych, by przyspieszyć przegląd bezpieczeństwa i cofnąć liberalizację zasad przepisywania leku.
Szczepionki
Napięcia wokół polityki szczepień, kontrowersje dotyczące niewydanej notatki o rzekomym związku szczepionki przeciw COVID‑19 ze zgonami dzieci.
Przyspieszone ścieżki
Programy fast‑track i wykorzystanie AI w dopuszczaniu leków, krytykowane pod kątem podstaw prawnych i bezpieczeństwa.
Chaos kadrowy
Masowe odejścia wyższych urzędników, osłabienie zdolności FDA do oceny leków i nadzoru nad rynkiem.
Słownik pojęć
- Food and Drug Administration (FDA)
- Federalna agencja USA podległa Departamentowi Zdrowia (HHS), odpowiedzialna za nadzór nad bezpieczeństwem leków, szczepionek, wyrobów medycznych, żywności, kosmetyków i wyrobów tytoniowych.
- Mifepriston
- Lek stosowany w tzw. aborcji farmakologicznej, będący od lat przedmiotem sporów politycznych i prawnych w USA, m.in. w zakresie zasad przepisywania i wysyłki pocztą.
- E‑papierosy smakowe
- Elektroniczne papierosy oferowane w smakach innych niż klasyczny tytoniowy, np. owocowych; budzą szczególne kontrowersje z powodu atrakcyjności dla młodzieży.
- Ścieżka przyspieszonego dopuszczania (fast‑track)
- Procedura regulacyjna umożliwiająca szybsze dopuszczanie na rynek leków o potencjalnie dużym znaczeniu klinicznym, przy krótszym czasie oceny i często na podstawie mniej pełnych danych.
- Niezależność naukowa agencji
- Zasada, zgodnie z którą decyzje instytucji regulacyjnych (takich jak FDA) powinny opierać się przede wszystkim na dowodach naukowych, a nie na bieżących naciskach politycznych lub ekonomicznych.
Najczęstsze pytania
Dlaczego Marty Makary zrezygnował ze stanowiska komisarza FDA?▼
Formalnie podano jedynie informację o rezygnacji, jednak z licznych doniesień mediów wynika, że decyzja była konsekwencją wcześniejszego zatwierdzenia przez Donalda Trumpa planu jego odwołania oraz narastających napięć wokół polityki FDA w sprawie e‑papierosów, mifepristonu, szczepionek i przyspieszonych ścieżek dopuszczania leków.
Jaką rolę w odejściu Makarego odegrały smakowe e‑papierosy?▼
Makary przez dłuższy czas sprzeciwiał się dopuszczeniu na rynek owocowych e‑papierosów, wskazując na ich atrakcyjność dla młodzieży. Biały Dom naciskał jednak na realizację obietnicy Trumpa „uratowania wapingu”. Ostateczne dopuszczenie części smakowych produktów 6 maja 2026 r. nastąpiło tuż przed informacjami o planie jego dymisji i było jednym z kluczowych punktów konfliktu.
Dlaczego mifepriston stał się osią sporu wokół FDA?▼
Konserwatywne grupy antyaborcyjne oczekiwały, że nowa administracja cofnie liberalizację przepisów z czasów Bidena, umożliwiającą m.in. zdalne przepisywanie mifepristonu i wysyłkę pocztą. Zarzucały Makaremu zbyt wolne prowadzenie przeglądu bezpieczeństwa leku i brak radykalnych zmian, co zwiększało presję na jego odwołanie.
Na czym polega kontrowersja wokół polityki szczepionkowej FDA za Makarego?▼
Makary był krytykiem części pandemicznych obostrzeń i mandatów szczepionkowych, a w trakcie jego kadencji w FDA pojawiły się spory o sposób komunikowania bezpieczeństwa szczepionek, w tym wokół niewydanej notatki łączącej szczepionkę przeciw COVID‑19 z rzekomą śmiercią 10 dzieci. Część ruchów antyszczepionkowych domagała się jeszcze ostrzejszego kursu wobec szczepień.
Co może się zmienić pod rządami Kyle’a Diamantasa jako p.o. komisarza FDA?▼
Diamantas ma ustabilizować sytuację w agencji po okresie częstych odejść i konfliktów, ale kierunek zmian nie jest przesądzony. Jego decyzje w sprawie tempa dopuszczania nowych terapii, regulacji mifepristonu i rynku e‑papierosów pokażą, czy FDA zbliży się bardziej do oczekiwań Białego Domu i grup politycznych, czy też będzie próbowała odbudować większą niezależność naukową.
