Najważniejsze
- •6 czerwca 1891 r. w Krakowie wyjechała pierwsza na ziemiach polskich karetka pogotowia, zapoczątkowując historię ratownictwa medycznego w Polsce.
- •Pierwszy krakowski ambulans sprowadzono z Wiednia; był konny, miał na dachu lampy i dzwonek alarmowy oraz obsadę złożoną z woźnicy, sanitariusza i lekarza.
- •Rozwój pogotowia szybko objął kolejne miasta: Lwów, Warszawę, Łódź, Wilno i Lublin, a później nastąpiło przejście od wozów konnych do karetek samochodowych.
- •Narastająca liczba wypadków w uprzemysławiających się miastach XIX wieku stworzyła potrzebę zorganizowanej pomocy doraźnej i przyspieszyła powstawanie stacji pogotowia.
- •Warszawskie pogotowie notowało gwałtowny wzrost liczby interwencji: z 4223 w 1898 r. do 17 608 w 1912 r., co pokazuje skalę rosnącego zapotrzebowania na pomoc medyczną.
6 czerwca 1891 r. w Krakowie wyjechała pierwsza polska karetka pogotowia. To wydarzenie zapoczątkowało historię ratownictwa medycznego w Polsce.
6 czerwca 1891 r. w Krakowie wyjechała na ulice pierwsza polska karetka pogotowia. Zaprzężony w parę koni ambulans, nazwany przez mieszkańców „budą ratunkową”, rozpoczął historię ratownictwa medycznego na ziemiach polskich.
Pierwszą krakowską karetkę sprowadzono z Wiednia. Na boku pojazdu umieszczono logo Krakowskiego Ochotniczego Towarzystwa Ratunkowego, a na dachu zamontowano naftowe lampy i dzwonek alarmowy. W skład załogi wchodzili woźnica, sanitariusz i lekarz, najczęściej student wydziału lekarskiego. Już w 1894 r. w Krakowie działały trzy takie wozy ratunkowe, a w 1900 r. jeden z nich wyposażono w ogumione koła.
W ślad za Krakowem kolejne stacje pogotowia powstawały w następnych miastach. We Lwowie zaczęły działać w 1893 r., w Warszawie — w 1897 r., w Łodzi — w 1899 r., w Wilnie — w 1901 r., a w Lublinie — w 1917 r. Ambulanse typu wiedeńskiego otwierano z obu boków i wyposażano w nosze, kufer z narzędziami i opatrunkami, zbiornik z wodą przegotowaną oraz worek z bielizną i miednicą. W Warszawie pojazdy często dostawały własne nazwy, między innymi Konstanty, Samarytanka, Warszawianka, Jadwiga, Cyklista i Litwinka.
Pierwsza zmotoryzowana karetka w Polsce ruszyła w Warszawie w 1909 r. Pojazd był darem Jana Briggsa i otrzymał nazwę „Flora” na cześć jego małżonki. W Krakowie pierwszy samochód-karetka rozpoczął służbę w 1917 r. Był to kolejny etap przejścia od konnych wozów ratunkowych do bardziej nowoczesnego transportu medycznego.
Rozwój pogotowia wiązał się z gwałtownym wzrostem miast w XIX wieku i z większą liczbą wypadków w zakładach pracy, na ulicach oraz w rozwijających się ośrodkach przemysłowych. Wcześniej podobną stację uruchomiono w Wiedniu w 1883 r., a doświadczenia stamtąd stały się wzorem dla Krakowa i innych miast. W Warszawie uruchomienie pogotowia opóźniały też względy polityczne, co opisywał dr Józef Zawadzki, autor książki o pierwszych 25 latach warszawskiej stacji.
Liczba wezwań szybko rosła. W 1898 r. warszawskie pogotowie miało 4223 interwencje rocznie, a w 1912 r. już 17 608, czyli średnio 48,2 wezwania dziennie. Dziś rozwój rozpoczęty w Krakowie stanowi podstawę systemu, który obejmuje setki zespołów ratownictwa medycznego w całym kraju.
Rozwój pogotowia ratunkowego na ziemiach polskich i liczba interwencji
| Rok | Miejsce / dane | Opis |
|---|---|---|
| 1891 | Kraków | Wyjazd pierwszej polskiej karetki pogotowia |
| 1893 | Lwów | Powstanie stacji pogotowia |
| 1894 | Kraków | Działały już trzy wozy ratunkowe |
| 1897 | Warszawa | Powstanie stacji pogotowia |
| 1898 | Warszawa | 4223 interwencje rocznie |
| 1899 | Łódź | Powstanie stacji pogotowia |
| 1900 | Kraków | Jeden z wozów wyposażono w ogumione koła |
| 1901 | Wilno | Powstanie stacji pogotowia |
| 1909 | Warszawa | Pierwsza zmotoryzowana karetka – Flora |
| 1912 | Warszawa | 17 608 interwencji rocznie, średnio 48,2 dziennie |
| 1917 | Lublin / Kraków | Powstanie stacji w Lublinie; pierwszy samochód-karetka w Krakowie |
Opracowanie własne na podstawie treści artykułu i materiału źródłowego Dzieje.pl.
Jak rozwijało się pogotowie ratunkowe na ziemiach polskich
Na podstawie treści artykułu i materiału źródłowego Dzieje.pl.
Słownik pojęć
- Ambulans typu wiedeńskiego
- Konna karetka ratunkowa wzorowana na rozwiązaniach stosowanych w Wiedniu, z noszami i podstawowym sprzętem do udzielania pomocy.
- Krakowskie Ochotnicze Towarzystwo Ratunkowe
- Organizacja, której logo umieszczono na pierwszej krakowskiej karecie i która współtworzyła początki lokalnego systemu ratownictwa.
- Sanitariusz
- Członek załogi odpowiedzialny za pomoc medyczną, transport pacjenta i obsługę podstawowego sprzętu ratunkowego.
- Woźnica
- Osoba prowadząca zaprzężoną w konie karetkę pogotowia.
- Karetka zmotoryzowana
- Samochodowy pojazd ratunkowy, który stopniowo zastąpił konne ambulanse na początku XX wieku.
- Interwencja
- Wyjazd zespołu pogotowia do osoby wymagającej pilnej pomocy medycznej.
- Zabór austriacki
- Obszar ziem polskich pozostający pod kontrolą Austrii; w Krakowie ułatwiał rozwój pierwszej stacji pogotowia.
- Członkowie protektorzy
- Osoby wspierające finansowo działalność pogotowia, szczególnie ważne w pierwszych latach jego funkcjonowania.
