Najważniejsze
- •Od 1 czerwca 2026 r. klasyczna cytologia ma zostać usunięta z programu profilaktyki raka szyjki macicy.
- •W jej miejsce wejdą test HPV HR oraz cytologia na podłożu płynnym (LBC), a podstawą programu będzie test HPV HR.
- •Nowe zasady obejmą kobiety w wieku 25–64 lata; przy ujemnym wyniku badanie kontrolne ma być wykonywane po 5 latach.
- •Zmiana opiera się na polskim badaniu ponad 33 tys. kobiet, w którym test HPV HR wykazał niemal dwukrotnie większą skuteczność niż cytologia w wykrywaniu stanów przedrakowych.
- •W przyszłości do programu ma zostać wprowadzony self-sampling, czyli samodzielne pobieranie materiału przez pacjentkę, co ma zwiększyć zgłaszalność na profilaktykę.
Od 1 czerwca 2026 r. klasyczna cytologia zniknie z programu profilaktyki raka szyjki macicy, a zastąpią ją test HPV HR i cytologia na podłożu płynnym.
Ministerstwo Zdrowia poinformowało, że od 1 czerwca 2026 roku klasyczna cytologia zostanie usunięta z programu profilaktyki raka szyjki macicy. W jej miejsce wejdą test HPV HR oraz cytologia na podłożu płynnym, czyli LBC. Zmiana obejmie kobiety w wieku 25-64 lata i ma poprawić skuteczność wykrywania zmian przednowotworowych oraz nowotworowych we wczesnym etapie.
Resort zapowiedział, że nowy model badań ma uporządkować ścieżkę pacjentki w profilaktyce. Podstawą programu ma być test HPV HR, a kobiety z ujemnym wynikiem będą kierowane na kolejne badanie po pięciu latach. Ministerstwo podkreśla, że oba nowe badania są skuteczniejsze niż klasyczna cytologia w wykrywaniu zmian przedrakowych szyjki macicy.
Przez pewien czas utrzymany zostanie jednak tryb przejściowy. Materiał pobrany do badania cytologicznego przed wejściem w życie nowych przepisów będzie można ocenić zgodnie ze starymi zasadami, nie dłużej niż do 30 czerwca 2026 roku. Resort tłumaczył wcześniej, że pozostawienie cytologii na krótki okres ma nie ograniczyć dostępności diagnostyki w regionach, gdzie wdrożenie nowych testów może przebiegać wolniej.
Zmiany opierają się na wynikach polskiego badania obejmującego ponad 33 tysiące kobiet. Dane opublikowane w „The Lancet Regional Health – Europe” pokazały, że test HPV HR wykrywa stany przedrakowe niemal dwukrotnie skuteczniej niż klasyczna cytologia. To właśnie ten wynik stał się jednym z argumentów za przebudową programu profilaktyki.
Ministerstwo Zdrowia zapowiada też dalsze zmiany. W przyszłości do programu ma trafić self-sampling, czyli samodzielne pobieranie materiału do badań przez pacjentkę. Resort wiąże z tym nadzieję na większą zgłaszalność kobiet na profilaktykę, która od lat pozostaje zbyt niska.
Zmiana wpisuje się w szerszy europejski trend odchodzenia od cytologii jako podstawowego narzędzia przesiewowego. Coraz więcej programów profilaktycznych opiera się na testach wykrywających HPV wysokiego ryzyka, ponieważ pozwalają one wcześniej identyfikować kobiety zagrożone rozwojem raka szyjki macicy. Dla polskiego systemu ochrony zdrowia oznacza to większy nacisk na nowoczesne badania oraz na sprawną organizację ich dostępności.
W praktyce powodzenie reformy będzie zależeć od tego, czy nowe badania będą łatwo dostępne we wszystkich regionach kraju. Od tempa wdrożenia i kontraktowania świadczeń przez NFZ zależy, jak szybko pacjentki faktycznie skorzystają z nowych zasad.
Jak zmieni się profilaktyka raka szyjki macicy
Opracowanie własne na podstawie tekstu artykułu.
Nowe zasady profilaktyki raka szyjki macicy od 1 czerwca 2026 r.
| Element programu | Stare zasady | Nowe zasady / termin |
|---|---|---|
| Badanie podstawowe | Klasyczna cytologia | Test HPV HR |
| Badanie uzupełniające | — | Cytologia na podłożu płynnym (LBC) |
| Grupa wiekowa | — | Kobiety 25–64 lata |
| Kontrola po wyniku ujemnym | Zależnie od programu | Po 5 latach |
| Okres przejściowy | Nie dotyczy | Materiał pobrany przed zmianą można ocenić do 30 czerwca 2026 r. |
Opracowanie własne na podstawie tekstu artykułu i informacji z Ministerstwa Zdrowia.
Słownik pojęć
- HPV HR
- Test wykrywający wirusa brodawczaka ludzkiego wysokiego ryzyka, związanego z rozwojem raka szyjki macicy.
- LBC (cytologia na podłożu płynnym)
- Metoda cytologiczna, w której pobrany materiał trafia do specjalnego płynu, co poprawia jakość preparatu.
- Badanie przesiewowe
- Badanie wykonywane u osób bez objawów, aby wcześnie wykryć chorobę lub stan przedrakowy.
- Stany przedrakowe
- Zmiany w komórkach, które mogą rozwinąć się w nowotwór, jeśli nie zostaną wykryte i leczone.
- Self-sampling
- Samodzielne pobranie materiału do badania przez pacjentkę, bez konieczności pobierania próbki w gabinecie.
- NFZ
- Narodowy Fundusz Zdrowia, instytucja finansująca świadczenia zdrowotne w ramach publicznego systemu ochrony zdrowia.
