Najważniejsze
- •Nowoczesne, silnie kontrastowe i „zajęte” wizualnie wnętrza mogą przeciążać układ wzrokowy i wywoływać stres wzrokowy.
- •Objawy dyskomfortu wzrokowego obejmują m.in. zmęczenie oczu, migreny, trudności z czytaniem i poczucie przytłoczenia.
- •Badanie zespołu z Uniwersytetu w Stirling i Uniwersytetu w Essex łączy analizę matematyczną z modelami neurokomputerowymi, by wyjaśnić mechanizm tego zjawiska.
- •Najsilniej mogą reagować osoby z nadwrażliwością sensoryczną, w tym z autyzmem, ADHD, dysleksją, epilepsją i migrenami.
- •Wnioski badania sugerują, że oświetlenie, kontrast, wzory i układ przestrzeni powinny być projektowane z większą troską o komfort i dostępność.
Badanie Uniwersytetu w Stirling i Uniwersytetu w Essex wykazało, że paski, mocne kolory i migające światła mogą przeciążać mózg i wywoływać stres wzrokowy.
Nowoczesne, sztuczne otoczenie, takie jak zatłoczone półki sklepowe, uporządkowane geometrycznie wnętrza czy silnie kontrastowe wzory, może przeciążać mózg i powodować stres wzrokowy. Tak wynika z nowego badania zespołu z Uniwersytetu w Stirling i Uniwersytetu w Essex, opublikowanego 11 czerwca 2026 roku w czasopiśmie „Vision”.
Autorami przeglądu są profesor Paul Hibbard z Wydziału Nauk Przyrodniczych Uniwersytetu w Stirling oraz profesor Arnold Wilkins z Uniwersytetu w Essex. W pracy wskazano, że pozornie zwyczajne elementy otoczenia, takie jak wzory w paski, wysokokontrastowe kolory, migoczące światła i „zajęte” przestrzenie, mogą wywoływać dyskomfort wzrokowy. Objawy obejmują zmęczenie oczu, migreny, trudności z czytaniem i poczucie przytłoczenia.
Badanie miało charakter dużego przeglądu międzynarodowego. Uczestniczyli w nim eksperci z ponad 20 instytucji z całego świata. Zespół połączył analizy matematyczne z zaawansowanymi modelami neurokomputerowymi, by opisać, jak mózg przetwarza wzorce wizualne w realnych warunkach. Autorzy twierdzą, że sztuczne środowiska stawiają układowi wzrokowemu większe wymagania niż krajobrazy naturalne, które człowiek ewolucyjnie nauczył się przetwarzać sprawniej.
Prof. Hibbard powiedział, że „pozornie zwyczajne zdarzenia wizualne” mogą wpływać na to, jak ludzie czytają, pracują, podróżują i korzystają ze wspólnych przestrzeni. Dodał też, że jeśli oświetlenie, kontrast, wzory, ekrany i druk powodują dyskomfort, można je projektować z większą starannością, aby przestrzenie były dostępne dla wszystkich. Prof. Wilkins zaznaczył z kolei, że komfort powinien stać się podstawowym elementem projektowania już od początku, a celem powinno być tworzenie środowisk zgodnych z ludzką fizjologią.
Autorzy badania zwracają uwagę, że silniej reagują osoby wrażliwe sensorycznie, w tym z autyzmem, ADHD, dysleksją, epilepsją i migrenami. W praktyce oznacza to, że sposób projektowania przestrzeni publicznych może mieć znaczenie nie tylko estetyczne, ale też zdrowotne. W miarę rozrostu miast i intensyfikacji projektowania wnętrz rośnie presja, by brać pod uwagę także osoby, dla których intensywne bodźce wzrokowe są szczególnie obciążające. To może przełożyć się na większą uwagę do oświetlenia, kontrastu i układu wzorów w architekturze, handlu i przestrzeniach wspólnych.
Jak nowoczesne środowisko może obciążać wzrok
Na podstawie badania Uniwersytetu w Stirling i Uniwersytetu w Essex oraz opisu w artykule.
Słownik pojęć
- Dyskomfort wzrokowy
- Nieprzyjemne odczucia lub napięcie pojawiające się podczas patrzenia na określone obrazy, wzory lub przestrzenie.
- Stres wzrokowy
- Obciążenie układu wzrokowego wynikające z trudnych do przetworzenia bodźców wizualnych.
- Wysoki kontrast
- Duża różnica między jasnymi i ciemnymi elementami obrazu, która może zwiększać intensywność bodźców.
- Migotanie
- Szybkie zmiany światła lub obrazu, które mogą wywoływać dyskomfort, a u części osób także objawy neurologiczne.
- Nadwrażliwość sensoryczna
- Zwiększona reaktywność na bodźce zmysłowe, częsta m.in. u osób z autyzmem, ADHD, migreną czy epilepsją.
- Model neurokomputerowy
- Model wykorzystujący obliczenia inspirowane pracą mózgu do opisu przetwarzania bodźców i reakcji układu nerwowego.
