Najważniejsze
- •Długie przerwy w jedzeniu (14–24 godziny) u osób powyżej 60. roku życia są powiązane z szybszym rozwojem wielochorobowości, w szczególności chorób serca i zaburzeń neuropsychiatrycznych.
- •Towarzystwa geriatryczne (np. ESPEN) odradzają seniorom stosowanie postów ze względu na ryzyko utraty mięśni (oporność anaboliczna), niedożywienie i niebezpieczną hipoglikemię.
- •Zaobserwowana zależność może wynikać z tzw. odwróconej przyczynowości – to rozwijające się, ukryte choroby (np. depresja, wczesna demencja) mogły odbierać seniorom apetyt i wydłużać przerwy między posiłkami.
Szwedzcy badacze wykazali, że codzienne przerwy w spożywaniu posiłków trwające od 14 do 24 godzin wiążą się z szybszym rozwojem chorób przewlekłych u seniorów, szczególnie w wieku 78 lat i starszych.
Badacze ze szwedzkiego Karolinska Institutet przeanalizowali dane 2981 mieszkańców sztokholmskiej dzielnicy Kungsholmen w wieku co najmniej 60 lat. Uczestnicy brali udział w programie badawczym SNAC-K. Rekrutację oraz zbieranie wstępnych informacji o porach posiłków przeprowadzono w latach 2001–2004, a stan zdrowia badanych monitorowano maksymalnie przez 15 lat, czyli do okresu 2016–2019. Pierwszym autorem pracy opublikowanej w czerwcu 2024 roku na łamach „Journal of Internal Medicine” (DOI: 10.1111/joim.13812) jest dr Adrián Carballo-Casla, a głównym autorem – prof. Amaia Calderón-Larrañaga.
Autorzy powiązali przerwy w jedzeniu trwające od 14 do 24 godzin z szybszym rozwojem wielochorobowości. Zależność ta dotyczyła w szczególności schorzeń kardiologicznych oraz neuropsychiatrycznych. Badanie nie wykazało podobnego związku w przypadku chorób układu mięśniowo-szkieletowego. Uczestnicy samodzielnie deklarowali pory posiłków w kwestionariuszach. Projekt uzyskał finansowanie ze szwedzkiego Ministerstwa Zdrowia i Spraw Społecznych oraz rad badawczych Forte i Vetenskapsrådet, a autorzy zadeklarowali brak konfliktu interesów.
Badana kohorta składała się z mieszkańców zamożnej dzielnicy o wysokim statusie społeczno-ekonomicznym, co ogranicza bezpośrednie przełożenie wniosków na populacje uboższe lub wiejskie. Wyniki te są zbieżne z ostrzeżeniami towarzystw geriatrycznych, w tym ESPEN. Organizacje te odradzają stosowanie postów osobom starszym ze względu na oporność anaboliczną, która przy braku regularnego dostarczania białka przyspiesza utratę masy mięśniowej. Długie przerwy w dopływie składników odżywczych zwiększają także ryzyko hipoglikemii i utrudniają przyjmowanie leków wymagających posiłku. Ponieważ dane zbierano od 2001 roku, badani seniorzy nie stosowali modnego obecnie postu przerywanego celowo, a ich nawyki wynikały z ówczesnego stylu życia.
Istnieje prawdopodobieństwo wystąpienia zjawiska odwróconej przyczynowości, ponieważ rozwijające się, niezdiagnozowane jeszcze choroby, takie jak wczesna demencja czy depresja, mogły powodować spadek apetytu i wydłużenie przerw między posiłkami. Obserwacyjny charakter badania nie pozwala jednoznacznie rozstrzygnąć tej kwestii. Z tego powodu specjaliści sugerują ostrożność przy zalecaniu ograniczania czasu posiłków seniorom oraz wskazują na potrzebę dalszych badań klinicznych.
prof. dr hab. n. med. Tomasz Targowski
Wpływ długich przerw między posiłkami na zdrowie seniorów
Badanie SNAC-K, Journal of Internal Medicine (2024)
Słownik pojęć
- Wielochorobowość (multimorbidity)
- Współwystępowanie dwóch lub więcej przewlekłych chorób u jednej osoby, co jest szczególnie częste u osób w podeszłym wieku.
- ESPEN
- Europejskie Towarzystwo Żywienia Klinicznego i Metabolizmu (European Society for Clinical Nutrition and Metabolism), organizacja opracowująca wytyczne dotyczące żywienia i leczenia dietetycznego.
- Oporność anaboliczna
- Osłabiona odpowiedź organizmu (zwłaszcza mięśni) na bodźce anaboliczne, takie jak spożycie białka czy wysiłek fizyczny, co utrudnia odbudowę i utrzymanie masy mięśniowej u osób starszych.
- Hipoglikemia
- Stan, w którym poziom glukozy we krwi spada poniżej normy (zwykle <70 mg/dl), co może być niebezpieczne dla zdrowia i życia, zwłaszcza u seniorów.
- Odwrócona przyczynowość
- Sytuacja w badaniach obserwacyjnych, w której kierunek relacji przyczynowo-skutkowej jest odwrotny do zakładanego (np. to nie długie przerwy w jedzeniu wywołały chorobę, ale rozwijająca się choroba odebrała apetyt i wydłużyła te przerwy).
