Przywódcy państw Azji Centralnej zebrali się 22 kwietnia 2026 roku w Astanie na pierwszym Regionalnym Ekologicznym Szczycie, aby omówić narastające problemy środowiskowe i poprzeć inicjatywę utworzenia międzynarodowej agencji wodnej działającej w systemie ONZ. Gospodarz spotkania, prezydent Kazachstanu Kassym‑Jomart Tokajew, podkreślił, że bezpieczeństwo wodne staje się kluczowym warunkiem stabilności i rozwoju całego regionu. Szczyt, organizowany we współpracy z Organizacją Narodów Zjednoczonych, potrwa do piątku i obejmuje ponad 60 sesji tematycznych oraz wydarzeń poświęconych klimatowi, wodzie i degradacji środowiska. Uczestniczą w nim nie tylko przywódcy pięciu państw Azji Centralnej, lecz także delegacje m.in. z Gruzji, Armenii, Mongolii i Azerbejdżanu. Równolegle odbywają się konsultacje w sprawie powołania pod auspicjami ONZ nowej międzynarodowej organizacji wodnej, której ideę Tokajew przedstawił po raz pierwszy w grudniu 2025 roku podczas forum w Aszchabadzie. Według władz Kazachstanu w centrum rozmów jest kryzys wodny, w tym katastrofa Morza Aralskiego i spadek poziomu wód Morza Kaspijskiego. Od lat 60. XX wieku Morze Aralskie utraciło ponad 90 proc. objętości, co zniszczyło lokalną gospodarkę rybacką i przekształciło rozległe obszary w pustynię. Kazachstan wskazuje jednak na poprawę w północnej części akwenu: dzięki działaniom renowacyjnym, w tym budowie tamy, objętość wody w Północnym Morzu Aralskim wzrosła do 24,1 mld m sześciennych, a powierzchnia przywróconej tafli wody sięga ok. 36 proc. Przywódcy podkreślają, że degradacja środowiska ma wymiar nie tylko ekologiczny, lecz także zdrowotny i społeczno‑ekonomiczny. Ponad 20 proc. ziem w regionie — około 80 mln hektarów — jest zdegradowanych, co zwiększa ryzyko niedoborów żywności i migracji. Tokajew oraz pozostali liderzy zwracają uwagę na wzrost temperatur przekraczający średnią światową oraz przyspieszone topnienie lodowców, które zagraża zasobom wody pitnej i produkcji energii w nadchodzących dekadach. Istotnym elementem obrad jest także finansowanie transformacji ekologicznej i adaptacji do zmian klimatu. Wiceminister ekologii Kazachstanu Mansur Oshurbaev zapowiedział, że podpisane podczas szczytu porozumienia mają przyciągnąć do kraju ponad 1,5 mld euro inwestycji w zielone technologie i infrastrukturę wodną. W ramach towarzyszącej szczytowi wystawy technologii ekologicznych w Astanie swoje rozwiązania prezentuje ok. 300 firm z 30 państw. Azja Centralna od dekad zmaga się z konsekwencjami niekontrolowanego zużycia wody do nawadniania pól, braku skoordynowanej polityki oraz sporów o dostęp do rzek transgranicznych. Katastrofa Morza Aralskiego stała się symbolem globalnej degradacji środowiska, a postępujące wysychanie Morza Kaspijskiego grozi dalszymi stratami dla bioróżnorodności i gospodarki morskiej. Dotychczasowe próby współpracy często miały charakter dwustronny i fragmentaryczny, co utrudniało wypracowanie trwałych rozwiązań. Organizatorzy zapowiadają, że rezultatem szczytu będzie wspólna deklaracja państw regionu oraz plan działań na lata 2026–2030 w obszarze ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Wstępne konsultacje nad utworzeniem agencji wodnej ONZ mają być kontynuowane w kolejnych miesiącach na forach międzynarodowych. Dla systemu ochrony środowiska w Azji Centralnej przyjęcie wspólnej platformy współpracy może oznaczać odejście od rozproszonych inicjatyw na rzecz jednolitych, wieloletnich programów, które przełożą się na codzienne warunki życia mieszkańców regionu.