Najważniejsze
- •Metaanaliza 111 badań wykazała wysoką obecność wirusów oddechowych u pacjentów z astmą, zarówno w stanie stabilnym, jak i ostrym.
- •Wykrycie wirusa za pomocą testu PCR nie musi oznaczać, że to on jest bezpośrednią przyczyną zaostrzenia astmy (wysoki odsetek nosicielstwa u pacjentów bezobjawowych).
- •Upośledzona odporność przeciwwirusowa u osób z astmą prowadzi do przedłużonego wydalania materiału genetycznego wirusów po infekcji.
- •Globalne wytyczne (GINA) nie zalecają rutynowego wykonywania testów PCR w diagnostyce astmy, a lekarze stosują je u mniej niż 5% pacjentów.
- •Testy PCR w astmie pozostają kluczowym narzędziem w programach racjonalnej antybiotykoterapii, pomagając uniknąć niepotrzebnego podawania antybiotyków.
Metaanaliza 111 badań opublikowana w czasopiśmie „Allergy” wykazała częste występowanie wirusów oddechowych u pacjentów ze stabilną oraz ostrą astmą. Zjawisko to w istotny sposób ogranicza wartość diagnostyczną testów PCR.
Chińscy naukowcy pod kierownictwem Zhe-Rui Guo opublikowali w czasopiśmie medycznym „Allergy” metaanalizę 111 badań, która wskazuje na częste występowanie wirusów oddechowych u pacjentów zarówno z astmą stabilną, jak i w fazie zaostrzenia. Praca, sfinansowana m.in. ze środków publicznych przez Narodową Fundację Nauk Przyrodniczych Chin, opiera się na analizie danych z baz PubMed, Embase oraz Cochrane Library zgromadzonych do sierpnia 2024 roku. Badacze wykazali, że powszechna obecność patogenów u osób bez objawów zaostrzenia ogranicza samodzielną wartość diagnostyczną molekularnych testów PCR przy określaniu bezpośrednich przyczyn ataków astmy. Doniesienia o tych analizach opublikowano w serwisach medycznych pod koniec 2024 roku, wkrótce po ukazaniu się samej publikacji naukowej.
Częstość występowania wirusów u pacjentów z astmą
Analiza statystyczna wykazała obecność wirusów oddechowych u 33,9% dzieci ze stabilną astmą oraz u 58,8% dzieci w okresie zaostrzenia choroby. W grupie dorosłych pacjentów obecność wirusów potwierdzono u 23,0% osób w stanie stabilnym oraz u 49,9% w stanie ostrym. Dominującym patogenem okazał się rynowirus, którego wykryto u 45,0% dzieci i 21,2% dorosłych przechodzących zaostrzenie choroby. U młodszych dzieci częściej występował wirus RSV oraz bocawirusy, natomiast u dorosłych przeważały koronawirusy i wirusy grypy. W przypadkach ciężkiego zaostrzenia u dzieci częściej identyfikowano wirus grypy B oraz adenowirusy, z kolei u dorosłych – wirus grypy A oraz wirus paragrypy typu 2.
Wyzwania diagnostyczne i rola testów PCR
Wysoka wykrywalność wirusów u pacjentów bezobjawowych wynika z upośledzenia wrodzonej odporności przeciwwirusowej u osób chorujących na astmę. Skutkuje to przedłużonym wydalaniem materiału genetycznego wirusa po przebytej infekcji. Z tego powodu wytyczne Globalnej Inicjatywy na rzecz Astmy nie zalecają rutynowego wykonywania testów molekularnych PCR w codziennej praktyce – lekarze zlecają je u mniej niż 5% pacjentów ambulatoryjnych. Aby odróżnić bezobjawowe nosicielstwo od aktywnej infekcji wywołującej zaostrzenie, klinicyści wykorzystują dodatkowe biomarkery. Należą do nich pomiar stężenia tlenku azotu w wydychanym powietrzu, ocena eozynofilii czy badanie sygnatur interferonowych.
Wyniki metaanalizy wpływają na ocenę roli testów PCR w diagnostyce astmy. Choć testy te mają ograniczone zastosowanie w określaniu bezpośredniej przyczyny napadu choroby, stanowią istotny element programów racjonalnej antybiotykoterapii. Potwierdzenie obecności wirusa pozwala lekarzom na bezpieczne zaniechanie niepotrzebnego podawania antybiotyków u pacjentów z zaostrzeniem objawów.
Występowanie wirusów oddechowych u pacjentów z astmą w stanie stabilnym i ostrym
| Grupa pacjentów | Stan stabilny (%) | Stan ostry (zaostrzenie) (%) | Dominujący patogen w zaostrzeniu |
|---|---|---|---|
| Dzieci | 33,9% | 58,8% | Rynowirus (45,0%), wirus RS, bocawirus |
| Dorośli | 23,0% | 49,9% | Rynowirus (21,2%), koronawirusy, wirusy grypy |
Metaanaliza Zhe-Rui Guo i wsp., opublikowana w „Allergy”
Dlaczego testy PCR mają ograniczoną wartość w diagnostyce zaostrzeń astmy?
Dane na podstawie analizy w „Allergy” oraz wytycznych GINA
Słownik pojęć
- PCR
- Reakcja łańcuchowa polimerazy (Polymerase Chain Reaction) – czuła metoda molekularna służąca do wykrywania materiału genetycznego (DNA lub RNA) wirusów i bakterii.
- GINA
- Globalna Inicjatywa na Rzecz Astmy (Global Initiative for Asthma) – międzynarodowa organizacja opracowująca wytyczne dotyczące rozpoznawania, leczenia i profilaktyki astmy.
- Biomarkery
- Substancje lub wskaźniki biologiczne (np. tlenek azotu w wydychanym powietrzu, poziom eozynofili), które pozwalają ocenić stan zapalny i odróżnić aktywną infekcję od nosicielstwa.
- Zaostrzenie astmy
- U pacjentów z astmą: nagłe nasilenie objawów takich jak duszność, świszczący oddech, kaszel lub ucisk w klatce piersiowej, wymagające modyfikacji dotychczasowego leczenia.
- Rynowirus (RV)
- Grupa wirusów odpowiedzialna za większość infekcji górnych dróg oddechowych (tzw. przeziębień), będąca też głównym czynnikiem wyzwalającym napady astmy.
