BMJ open
2026-09-11
Bariery i czynniki ułatwiające ograniczanie zachowań siedzących u osób po udarze mózgu: przegląd zakresu oparty na domenach teoretycznych
Barriers and facilitators to reducing sedentary behaviour in stroke survivors: a scoping review based on the theoretical domains framework.
Recenzja AI
Cel badania
Celem badania było zidentyfikowanie i usystematyzowanie barier oraz czynników ułatwiających ograniczanie zachowań siedzących u osób po udarze mózgu. Czynniki te przyporządkowano do domen Theoretical Domains Framework (TDF).
Metoda
Przeprowadzono przegląd zakresu zgodnie z metodologią Joanna Briggs Institute i wytycznymi PRISMA-ScR, przeszukując dziewięć baz danych oraz źródła szarej literatury. Dwóch badaczy niezależnie oceniało publikacje, ekstrahowało dane i mapowało bariery oraz czynniki ułatwiające do domen TDF; włączono 49 badań.
Wyniki
Zidentyfikowano 32 bariery i 17 czynników ułatwiających, obejmujących 12 domen TDF, przy czym bariery występowały częściej. Najczęstsze problemy to ograniczenia fizyczne i funkcjonalne po udarze, zmęczenie, niewystarczająca wiedza, niska poczucie własnej skuteczności, lęk przed upadkiem, małe wsparcie społeczne i niekorzystne warunki środowiskowe; pomocne były edukacja, wsparcie społeczne, rehabilitacja stacjonarna i strategie zmiany zachowania.
Znaczenie dla praktyki
W praktyce klinicznej w Polsce ograniczanie czasu siedzenia powinno być elementem kompleksowej rehabilitacji poudarowej i obejmować ocenę sprawności, zmęczenia, lęku przed upadkiem, motywacji oraz warunków domowych. Pielęgniarki, ratownicy, fizjoterapeuci i pozostali członkowie zespołu terapeutycznego powinni łączyć edukację z indywidualnymi celami aktywizacji, wzmacnianiem poczucia własnej skuteczności oraz angażowaniem rodziny i opiekunów.
Abstrakt oryginalny
OBJECTIVES: To synthesise barriers and facilitators to reducing sedentary behaviour among stroke survivors and map them to the Theoretical Domains Framework (TDF). DESIGN: A scoping review conducted following Joanna Briggs Institute (JBI) methodology and reported in accordance with Preferred Reporting Items for Systematic Review and Meta-Analysis, Scoping Review extension (PRISMA-ScR) guidelines. DATA SOURCES: Nine electronic databases (PubMed, CINAHL, MEDLINE, Embase, PsycINFO, Web of Science, Cochrane Library, CNKI and WanFang) were searched from inception to May 2025. Grey literature was identified through Google Scholar and ProQuest. Updated research was conducted in July 2026. ELIGIBILITY CRITERIA: Studies focusing on barriers and/or facilitators to sedentary behaviour among stroke survivors were included, with no restrictions on study design. DATA EXTRACTION AND SYNTHESIS: Two reviewers independently screened studies, extracted data and mapped identified barriers and facilitators to the Theoretical Domains Framework. Frequencies of domains were calculated to summarise distribution patterns. RESULTS: 49 studies were included. A total of 32 barriers and 17 facilitators were identified and mapped to 12 TDF domains. Barriers were reported more frequently than facilitators. The most frequently represented domains included Skills, Environmental Context and Resources, Beliefs about Capabilities, Beliefs about Consequences, Social Influences, Knowledge and Emotion. Common barriers included stroke-related physical and functional limitations, fatigue, inadequate knowledge, low self-efficacy, fear of falling, limited social support and environmental constraints. Key facilitators included sedentary behaviour education, higher self-efficacy, supportive social and physical environments, inpatient rehabilitation and behaviour change strategies that promoted more active lifestyles. CONCLUSIONS: Barriers to reducing sedentary behaviour among stroke survivors include limited knowledge, low motivation, insufficient social support, negative emotions and beliefs and physical limitations. Facilitators include social support, positive beliefs and supportive environmental conditions. Future interventions should comprehensively address these multilevel factors to develop more tailored and feasible behaviour change strategies. REGISTRATION NUMBER: This study was registered with the Open Science Framework website (osf.io/ma8qp).